Kerkgangers en vrouwen doen het meeste liefdewerk

Feiten en cijfers Wat zegt onderzoek naar de Nederlandse gezondheidszorg over de onderwerpen die leven in buurten?

Foto ANP / Piroschka van de Wouw

Mantelzorg

Sinds de decentralisatie van de langdurige zorg in 2015 hebben gemeenten meer taken en moeten burgers meer doen. Voor elkaar zorgen, bijvoorbeeld. Daar maken veel geïnterviewden in het NRC buurtonderzoek zich druk over. Hoeveel mantelzorgers telt Nederland en hoe problematisch is mantelzorg?

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gaf in 2015 bijna 15 procent van de Nederlanders van 16 jaar en ouder mantelzorg, dat zijn twee miljoen mensen. ‘Mantelzorg’ betekent volgens het CBS: zorg die iemand geeft aan een bekende uit zijn of haar omgeving. De meest fervente mantelzorgers zijn te vinden in de groep tussen 50 en 74 jaar. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) rekent ook emotionele ondersteuning en het bieden van gezelschap tot mantelzorg. Volgens die definitie verlenen vier miljoen Nederlanders mantelzorg, bleek uit SCP-onderzoek van eind 2015: eenderde van de volwassen bevolking. De actiefste mantelzorgers zijn tussen de 45 en 64 jaar oud. Onder de mantelzorgers zijn relatief veel vrouwen en kerkgangers.

In een recent rapport met toekomstscenario’s toont het SCP zich bezorgd over met name de leeftijd van de huidige mantelzorgers. Volgens één van de toekomstscenario’s zal de behoefte aan mantelzorgers in 2040 verdubbeld zijn. Maar dat geldt niet voor het aantal mantelzorgers: degenen die dat nu doen, zullen in 2040 zijn overleden of zelf mantelzorg nodig hebben. Of de generaties onder hen even actief zullen zijn als mantelzorger valt te betwijfelen, omdat die meer werkende vrouwen bevatten.

Een ander probleem is de overbelasting van mantelzorgers. Volgens SCP-onderzoek uit 2015 voelt bijna eentiende van de mantelzorgers zich zwaar belast. 6 procent is zelfs ziek of overspannen geraakt door het zorgen. Het CBS maakte in november bekend dat een op de zeven mantelzorgers zichzelf overbelast noemt.

Lees ook: Goede zorg krijg je niet zomaar

Prijs en kwaliteit

Opvallend veel geïnterviewden bleken over het algemeen positief over het Nederlandse zorgstelsel – al waren er ook mensen die klaagden dat de zorg steeds duurder en slechter wordt. Internationaal onderzoek bevestigt de hoge kwaliteit van de Nederlandse zorg. Volgens de Euro Health Consumer Index heeft Nederland in 2015 het beste zorgstelsel van 35 Europese landen. Dat onderzoek focust op patiëntvriendelijkheid.

Is de zorg duurder geworden? De premie die Nederlanders aan de ziekenfondsen moesten betalen ging volgens de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) tussen 2002 en 2005 met 110 procent omhoog. In 2006 werd gereguleerde marktwerking ingevoerd ter vervanging van het ziekenfonds, dat de overheid te veel geld zou gaan kosten. Sindsdien is de zorgmarkt geprivatiseerd en is er concurrentie tussen zorgverzekeraars, ziekenhuizen en zorginstellingen. De zorgpremie van de basisverzekering die er sindsdien is, nam tussen 2008 en 2014 met 8,2 procent toe. Volgens de NZa is er veel geld bespaard door afschaffing van de ziekenfondsen, ook al stijgt het totaal aan zorguitgaven (van onder meer de overheid) nog steeds, bijvoorbeeld doordat mensen ouder worden.

Eigen risico

In 2008 werd het eigen risico geïntroduceerd. Dat jaar bedroeg dat 150 euro; in 2016 was het gestegen tot 385 euro. Te hoog, vinden veel politieke partijen nu. Ze zijn bang dat het eigen risico leidt tot zorgmijden. Deels is dat de bedoeling: de hoop is dat mensen minder snel onnodig naar de dokter gaan. Maar politici vrezen nu dat ook noodzakelijk artsbezoek wordt uitgesteld of overgeslagen. Veel geïnterviewden hebben begrip voor het eigen risico, wat terugkomt in onderzoek van TNS Nipo: 75 procent van de kiezers is niet tegen het bestaan ervan. Het bedrag zou alleen lager moeten zijn – gemiddeld 212 euro.

Bureaucratie

Een deel van de geïnterviewden rapporteert dat zorgverleners veel bezig zijn met afvinken, wat ten koste lijkt te gaan van persoonlijke aandacht en zorg. Ook zorgverleners uit alle takken klagen over bureaucratie. Twee op de drie huisartsen zeiden in 2015 bijvoorbeeld dat patiënten lijden onder bureaucratie in de praktijk, dat bleek uit onderzoek van tv-programma EénVandaag. Zij moeten bijvoorbeeld van de zorgverzekeraar over iedere patiënt een vragenlijst invullen. Ook uit meerdere andere peilingen blijkt dat zorgpersoneel vindt dat hun werk lijdt onder papierwerk, bijvoorbeeld doordat zij moeten rapporteren aan de zorgverzekeraar. Maar uitvoerig of wetenschappelijk onderzoek is er niet naar gedaan.

    • Kim Bos
    • Floor Rusman