In kleedkamer Reading geen verhalen over Man United

Jaap Stam Oud-international Jaap Stam maakte als verdediger drie jaar lang furore bij United. Zaterdag keert hij na vijftien jaar terug op Old Trafford, nu als trainer van Reading. In Manchester is Yip Yap Jaap Stam, die destijds werd afgedankt door Alex Ferguson, nog altijd populair.

Jaap Stam heeft als speler wellicht de meest dramatische doelpunten in de laatste seconden gezien toen invallers Teddy Sheringham en Ole Gunnar Solskjaer op 26 mei 1999 scoorden in blessuretijd. Zo won Manchester United met 2-1 van Bayern München en tegelijk de Champions League. Zo rondde Stam een perfect eerste seizoen af in Manchester: als winnaar van de Premier League, als winnaar van de FA Cup, als winnaar in Europa. Dat was groots.

Deze week moest Stam het met mindere goden doen. Het was de 35-jarige Franse spits Yann Kermorgant die in de 93ste minuut het winnende doelpunt maakte voor Reading FC. Plaats van handeling was niet het beroemde Camp Nou gevuld met 90.000 fans, maar het bescheiden Madejski-stadion in de buitenwijk van het bescheiden provinciestadje in Berkshire. Niet de Duitse rivalen werden verslagen zoals in 1999, maar Bristol City.

En toch was Jaap Stam door het dolle heen. De man die zestien jaar geleden in de dug-out zijn wenkbrauw liet hechten zonder een kik te geven, sprong op deze koude januarimiddag zijn assistent-trainers in de armen. Weer winst. Weer een stapje dichterbij de grootste en uiterst lucratieve droom voor Engelse ploegen in de Championship: promoveren naar de Premier League. Halverwege Stams eerste seizoen als hoofdtrainer staat de ploeg er uitstekend voor. Reading staat derde, genoeg voor het behalen van de playoffs.

Presteren in de Championship

Goed blijven presteren in de Championship is het allerbelangrijkste voor zijn club, maar de wedstrijd van zaterdag is speciaal voor Stam. Voor het eerst keert hij terug op Old Trafford als trainer. Voor het eerst speelt zijn ploeg tegen Manchester United, in de derde ronde van de FA Cup. Het past niet bij het karakter van Stam om daar eindeloos over te filosoferen. Leuk vindt hij het zeker, vertelde hij op een persconferentie in aanloop naar de wedstrijd. „Het zou mooi zijn om een warme ontvangst te krijgen. Het was een belangrijke fase in mijn loopbaan. Het is goed om terug te zijn, maar het gaat niet om mij, het gaat om de ploeg”, zei Stam. Hij voegde toe dat hij het wel fraai zou vinden als zowel de aanhangers van United als de meereizende fans van Reading op Old Trafford zijn liedje zingen.

Het zal zaterdag vast een paar keer vanaf de Sir Bobby Charlton Stand of de Sir Alex Ferguson Stand aanzwellen. Duizenden Mancunians die tegelijkertijd hun centrumverdediger van weleer bezingen:

Yip Yap Stam is Big Dutch Man

Get past him if you fuckin’ can

Try a little trick and he’ll break your dick

Yip Yap Jaap Stam

Hoe populair Stam nog steeds is in Manchester, hoe loepzuiver zijn prestaties er waren (drie landsititels in drie seizoenen), aan die tijd kleeft altijd zijn pijnlijke vertrek. Drie jaar was veel te kort. Stam weet het, de fans weten het en oud-trainer Alex Ferguson weet het ook.

Ruzie met Alex Ferguson

Stam kreeg ruzie met Ferguson na publicatie van zijn autobiografie Head to Head. Stam beschrijft in het boek hoe Ferguson zijn spelers opdroeg strafschoppen te versieren met fopduiken. Kwalijker, Stam beweerde dat Ferguson hem benaderde toen hij voor PSV speelde. De clubs hadden geen contact over een eventuele transfer maar Ferguson wilde Stam alvast warm maken voor een overstap. ‘Jaap, ik wil dat jij onze verdediging leidt om de Champions League te winnen.’ Het vroegtijdig contact was tegen alle regels in, maar zo geschiedde.

Ferguson verkocht Stam onmiddellijk aan Lazio Roma. Hij beweert nog altijd dat het boek geen enkele rol speelde en dat hij vond dat de verdediging aan verversing toe was. Stam had een achillespeesblessure achter de rug, was al 30. Bij een benzinepomp ergens langs de weg ontmoetten de mannen elkaar. Ferguson vertelde Stam dat hij voor 16,5 miljoen pond verkocht was aan Lazio.

Pas jaren later gaf Ferguson in zijn eigen autobiografie toe dat hij fout zat. ‘Het was een misrekening om Jaap te laten gaan. Op zijn 36ste speelde hij tegen ons in de halve finale van de Champions League’, schrijft Ferguson. Wat hij onvermeld laat is dat Stam met AC Milan United versloeg en uiteindelijk de beker won. Er zijn weinig spelers van wie Ferguson openlijk berouw heeft getoond dat hij hem te vroeg afdankte.

Bij zijn aantreden afgelopen zomer in Reading werd gevraagd naar welke trainers Stam opkeek. Stam noemde Carlo Ancelotti, Dick Advocaat en onmiddellijk zei hij dat Theo de Jong een grote invloed op hem had. Op een haast verplichte toon noemde hij Ferguson. De Jong, die de afgelopen maanden het Nigeriaanse Ikorodu United trainde, was volgens Stam dus belangrijker voor hem dan de meest succesvolle manager uit de moderne Engelse voetbal.

Voetballen op Old Trafford is volgens Stam vooral belangrijk voor zijn spelers. Eindelijk kunnen ze laten zien dat ze het topniveau aankunnen. Ze krijgen een kans op te vallen, de sfeer te proeven, zegt Stam. In de kleedkamer verhalen vertellen over zijn glorietijd in Manchester zal de Nederlander niet doen. Dat is niet zijn stijl, meende Chris Gunter, verdediger van Reading. Toen de selectie hoorde dat Stam manager zou worden dachten ze overladen te worden met anekdotes. Een oud-topvoetballer zal willen laten merken dat hij oud-topvoetballer is. „Maar hij is heel anders. Hij praat niet over zijn verrichtingen als speler. Hij heeft nooit iemand op de club het idee gegeven dat hij te groot is. Het is een goede vent met veel kennis”, zei Gunter.

Weg van de geleidelijkheid

Betekent het dat Stams ambitie niet groter is dan het trainen van de Royals, zoals de bijnaam luidt omdat Reading dichtbij Windsor Castle ligt? „Natuurlijk, iedereen wil op het hoogste niveau werken. Maar coachen is totaal anders dan speler zijn. Het kost tijd om de top te bereiken”, zei Stam. Dat blijkt. Voor Reading was hij assistent bij PEC Zwolle en trainde hij Jong Ajax. In tegenstelling tot generatiegenoten Frank de Boer en Giovanni van Bronckhorst kiest Stam de weg van de geleidelijkheid. „Ik moet nog veel leren”, zei hij onlangs. Elke vergelijking met huidig United-coach José Mourinho vindt hij dan ook ongepast. „Ik vind mijzelf bij Reading prima op mijn plek. Het is aangenaam werken hier. Uiteindelijk moet iedereen wachten op een kans om naar een bepaald niveau op te stappen.”