Het vrouwelijk orgasme? Dat zit zo

Diplomaten-vrouw Ariane Amsberg (1930-2016) vond dat een meisje eerst moest leren masturberen voor ze aan seks met een jongen begon.

Seks op Vrijdag heette het VPRO-radioprogramma waar Ariane Amsberg vanaf 1976 meewerkte. De tweede feministische golf was in volle gang, maar volgens haar was er veel te weinig aandacht voor de vrouwelijke seksualiteit. En daar ging zij verandering in brengen. Kijk, zei ze, hoe seks in films wordt getoond. Kijk hoe erover wordt geschreven. Altijd vanuit de beleving van de man.

Zonder terughoudendheid legde ze uit hoe vrouwen konden klaarkomen, en dat was zelden door een penis in een vagina. In voorlichtingslessen op scholen zei ze dat meisjes moesten leren masturberen voor ze aan seks met jongens begonnen. En dan had ze het gewoon over de clitoris. Die was voor het vrouwelijke orgasme net zo belangrijk als de eikel voor de man. Ze kwamen niet voor niets uit hetzelfde embryonale weefsel voort.

Onvruchtbaar

Met deze boodschap werd ze een invloedrijke feministe. Ze schreef voor Sextant, van de Nederlandse Vereniging voor Sexuele Hervorming, en voor Opzij. Ze werkte voor de Tros, de KRO en het AD. Ze schreef boeken, onder andere Wat vinden vrouwen zelf van seks (1978), waarvoor ze ook haar moeder interviewde. Die vertelde dat ze wel had geprobeerd de hand van haar man naar ‘die plek’ te leiden. Hij had zijn vingers tegen zijn lippen gelegd en nee geschud. ‘Ssshhhh.’

Toch was Ariane Amsberg geen seksuologe. Ze had Frans gestudeerd en was actrice geweest, in Parijs. Ze werd geboren in Berlijn, in een welvarende bankiersfamilie, die in 1934 naar Nederland vluchtte. Haar vader was Jood. Het gezin – er kwamen na Ariane nog twee meisjes – vestigde zich in Amsterdam-Zuid en het leven hernam zich, tot de razzia’s begonnen. In een radio-interview met de journalist Joop van Tijn, in 1985, vertelde Ariane hoe bang ze was geweest als de bel ’s avonds ging en haar vader door de tuin naar de buren rende. Een paar keer werd hij opgepakt, maar hun moeder – een Franssprekende Belgische actrice – wist hem steeds vrij te praten. Wel werd hij gedwongen om in het Amsterdamse Bos te werken. En zijn vrouw werd geïntimideerd: de drie dochters zouden op het programma staan om onvruchtbaar te worden gemaakt.

De oudste dochter van Ariane Amsberg, Mariska Mourik, zegt dat haar moeder door die Duits-Joodse afkomst haar hele leven onzeker is gebleven. „Ze wist niet goed wie ze was of mocht zijn. Zo durfde ze niet te vertellen dat ze in Berlijn geboren was. Liever zei ze: Parijs, of Moskou. Ze had een Russische grootvader.” Joods-zijn was ook lang niet comme il faut, en dan nog het verwarrende gevoel dat ze voor andere Joden niet eens Joods wás, met alleen een Joodse vader. De onzekerheid uitte zich in een enorme behoefte aan erkenning, zegt haar dochter. In Parijs kreeg ze een relatie met een Nederlandse diplomaat, Maarten Mourik, maar ze trouwde pas met hem toen ze zwanger was en voor haar gevoel voor een voldongen feit stond.

Mannen vonden haar aantrekkelijk

De heer en mevrouw Mourik werden naar Washington uitgezonden, en daarna naar Zwitserland en Duitsland. Een kosmopolitisch leven. Maar gelukkig waren ze niet. Ariane Amsberg vond het vreselijk om zich mooi te maken en gastvrouw te zijn, om theekransjes en cocktails af te lopen. Na twaalf jaar scheidden ze en Ariane trok met haar kinderen – Mariska, Maarten en Helene – bij haar moeder in. Ze trouwde opnieuw, en ook dat huwelijk eindigde in een scheiding. Daarna werden het losse verhoudingen, ook met vrouwen. „Mannen vonden haar aantrekkelijk”, zegt Mariska. „Dat was ze ook. Mooi, eigenzinnig. Maar ze konden niet goed tegen haar op.”

Dat Ariane Amsberg bij de VPRO ging werken kwam door haar zusje Kiki, die journalist was. Zij zegt: „Ik was blij dat ik iets voor haar terug kon doen. Ik ben negen jaar jonger en kwam voor mijn moeder zeer ongelegen, ze moest mijn vader redden. Ariane heeft mij zo’n beetje opgevoed.”

Voor de drie kinderen Mourik was het lastig, een moeder die ’s avonds aan tafel over seks praatte en aan hun vrienden vroeg of ze wisten hoe ze een vrouw konden laten klaarkomen. „Ze wilde van mij weten,” zegt Mariska, „of mijn kleine zusje wel masturbeerde”. De laatste jaren van Ariane waren eenzaam en vanaf augustus 2016 begon ze snel achteruit te gaan. In november kreeg ze een longontsteking en op 8 december was het voorbij. Haar zusje en kinderen waren bij haar.