Column

Eén nacht anarchie ondermijnt politie niet

Kijk de Rijdende Rechter of dwaal online wat rond en je weet weer hoezeer de mensen elkaar kunnen haten. Geef de doorsnee burger één keer per jaar zwaar vuurwerk en te veel alcohol en men verandert in kleuters met hamers – alles wordt een spijker.

De korpschef van de Nationale Politie wil een brede discussie over Oud en Nieuw, liet hij deze week weten. Hij is namelijk ‘woedend’ over het geweld tegen politiemensen tijdens de jaarwisseling, dat licht is toegenomen. Het „ondermijnt de samenleving”, zei Akerboom. Dergelijk gedrag is „onbestaanbaar” dan wel „de idiotie ten top”. Zolang de politie nog wordt bekogeld, „zijn we niet op de goede weg”. Een oplossing heeft Akerboom niet, maar dat we erover moeten praten, liefst in de hele samenleving, is voor hem duidelijk.

Nou, daar gaan we dan. Ik geef toe, dat klinkt een beetje moedeloos. Want práten over de jaarwisseling doen we ieder jaar. En er is het laatste decennium al kolossaal veel over gezegd, geschreven, onderzocht, aanbevolen en uitgevoerd. Als je alles overziet durf ik ook wel de stelling aan dat ‘we’ wel degelijk op de goede weg zijn. En niet alleen omdat er een duidelijke dalende trend is in aantallen incidenten en slachtoffers. Nog niet zo lang geleden plachten er bijvoorbeeld bij de jaarwisseling doden te vallen en werden er ritueel basisscholen in de fik gestoken. Ooit bedroeg de schade aan afgebrande scholen al 25 miljoen euro. Tot ruwweg 2007 werden dergelijke jaarwisselingen nog als ‘relatief rustig’ gekarakteriseerd. De meeste snelrechtzittingen zijn deze week echter afgelast, bij gebrek aan geschikte zaken. De totale schade van deze jaarwisseling, aan alles (auto’s, schuurtjes, containers, wegdek, persoonlijk letsel) is 13 miljoen – en de trend is dalend.

Er is bovendien ruimschoots bekend waarom toch iedere jaarwisseling vertegenwoordigers van ‘de overheid’ worden bekogeld. We kunnen daar deftig verontwaardigd over doen, maar ieder jaar is er één nacht waarin de anarchie regeert, haat wordt uitgeleefd en rekeningen worden vereffend. Niet alleen met ‘de overheid’, maar ook onderling in de wijk, waar vetes bestaan, burenruzies, jaloezie over buitenstaanders of afkeer van indringers. Kijk de Rijdende Rechter of dwaal online wat rond en je weet weer hoezeer de mensen elkaar kunnen haten. Geef de doorsnee burger één keer per jaar zwaar vuurwerk en te veel alcohol en men verandert in kleuters met hamers – alles wordt een spijker. In mijn stad is betaald parkeren ingevoerd en wat gebeurt er dus tijdens Oud en Nieuw? Een paar nieuwe betaalautomaten worden opgeblazen. Vermoedelijk door mensen die zulk gedrag anders nóóit vertonen – omdat ze niet durven en er, eenmaal nuchter, ook tegen zijn.

Politie of brandweer die komen sussen en blussen zijn bij de jaarwisseling niet welkom. Sterker, als die zich vertonen, is het pas echt bal. Het wordt kat-en-muis, met het gezag als aanleiding en doelwit. Dat kunnen we natuurlijk ‘als idiotie ten top’ kwalificeren – en dat is het ook. Maar het is ook sociaal diepgeworteld en cultureel verankerd. En heus niet alleen in de beruchte wijken van de grote steden, maar ook op het platteland, in het bijzonder in de Biblebelt, waar ze het hele jaar godvrezend en gezagsgetrouw zijn. Behalve met Oudjaar.

Deugen doet het niet, maar ‘ondermijnt het de samenleving’? Mwah. Dit is de samenleving, maar dan de schaduwzijde ervan. Ik praat het niet goed, maar we moeten ook voorkomen dat we deze rituele clash uitvergroten tot een gezagscrisis die de politie ieder jaar in zijn voordeel moet beslechten. Omdat anders de samenleving instort, de politie reddeloos is, etc. De oplossing is trouwens bekend: behandel de jaarwisseling als een grootschalig risico-evenement, ken de hotspots en de potentiële daders, verhaal de schade, verhoog de pakkans en ja, probeer de cultuur te veranderen. In 2007 werd al een campagne bepleit waarin de relschoppers als bedervers van het feest, respectievelijk dieven van de lokale begroting zouden moeten worden afgeschilderd. Inmiddels wordt de tijd ook rijp voor het afschaffen van knalvuurwerk, dat zich het beste leent om elkaar te terroriseren. Het blijft symptoombestrijding, maar indammen, beheersen en terugdringen is het enige dat helpt.