Column

Zo doe je dat

Toen ik mij vanmiddag verontschuldigde bij de filmploeg, waarmee ik opnamen aan het maken ben voor de VPRO-documentaireserie Via Genua over migratie, de zoektocht naar geluk en de uiterst complexe situatie waarin zo goed als alle vreemdelingen zich bevinden, om mij te wijden aan het schrijven van deze column voor u, vroeg de regisseur Hans Pool mij of ik misschien een optimistisch stukje zou kunnen schrijven. Hij volgt de ontwikkelingen in de wereld op de voet, heeft in Amerika de kiezers van Trump gefilmd, zag de betonblokken waarmee ze het centrum van Genua hebben afgesloten na de aanslag in Berlijn en hij verdiept zich samen met mij in de problemen rondom migratie, dus ik kon me goed voorstellen dat hij behoefte heeft aan een opsteker, net als u.

Teken van hoop

Nou is Henk Kamp natuurlijk niet de eerste aan wie je denkt als je op zoek bent naar een lichtpuntje in de duisternis, maar in het grote afscheidsinterview van deze VVD-veteraan met deze krant deed hij een uitspraak die met enige goede wil kan worden opgevat als een teken van hoop.

„Ik vind de relevantie van Wilders’ beweging beperkt”, zei Kamp. „In de politiek moet je kunnen waarmaken wat je wilt. Daar heb je mensen voor nodig, een programma en draagvlak. Ik geloof niet dat hij het kader heeft om de goede mensen neer te zetten daar waar het ertoe doet. En een programma van één A4’tje is ook geen goede basis.”

Afscheidsinterview Henk Kamp: ‘De relevantie van Wilders is beperkt’

Ik zou de hoop onmiddellijk de kop in kunnen drukken door hieraan toe te voegen dat de analyse van Kamp een symptoom is van verouderd politiek denken. In de tijden waarin politiek nog draaide om consistentie, inhoud en argumenten, in de tijden, kortom, waarin politici als Kamp nog de dienst uitmaakten, kon een politicus beoordeeld worden op de haalbaarheid van zijn ideeën. Maar in de nieuwe politiek heeft de relevantie van een beweging niet langer te maken met het waarmaken van een programma, noch met beleid überhaupt, noch met feiten. De relevantie van populisten is een gevoel en het gevoel is onberedeneerde angst, die wordt gevoed met betonblokken bij de toegangswegen tot het centrum van Genua en andere steden.

Self-fulfilling prophecy

Maar laat ik dat nou eens niet doen. Laat ik de hoop levend houden en erop wijzen dat het niet zo belangrijk is of Kamp gelijk heeft, maar wel dat hij zegt wat hij zegt. Zoals populisten vertrouwen op het electorale effect van de self-fulfilling prophecy, zo kunnen wij dat misschien ook doen. Zij zeggen zo vaak dat de mensen bang zijn dat ze het nog worden ook. Precies zo kunnen wij hen bestrijden. Als we maar vaak genoeg herhalen dat hun relevantie beperkt is, beperken we misschien hun relevantie. Als wij hen inhoudelijk bestrijden, winnen zij aan kracht, want dan zeggen zij dat zij monddood worden gemaakt door de elite. Als wij daarentegen stoppen om hen serieus te nemen en zeggen dat ze onbelangrijk zijn, kun ze niet eens in hun geliefde slachtofferrol kruipen door te zeggen dat ze worden aangevallen.

Zo moeten we ook de angst bestrijden: door haar te negeren. Terrorisme bestrijden we door ons niet tegen terrorisme te beschermen. Daarmee laten we zien dat we terroristen als irrelevant beschouwen. Dan gaat de lol er voor die jongens heel gauw vanaf. Een terrorist wil bovenal aandacht en zendtijd. Als we bij de volgende aanslag onze schouders ophalen en in de tv-journaals aandacht besteden aan andere, importantere zaken, is terrorisme voorgoed verleden tijd.

Ilja Leonard Pfeijffer is schrijver en dichter