Rechters die hun werk doen zijn Afrika’s hoop

Afrika in 2017

Wat staat er op stapel in de werelddelen? Correspondent Koert Lindijer kijkt naar moedige rechters die de stelende politieke klasse tot de orde kunnen roepen.

In het snel groeiende Afrika is geld aan het woord, steeds meer maken kartels en maffia de dienst uit. Leiders zijn straffeloos. Ik volg daarom in 2017 of de belegerde presidenten in Gambia en Congo opstappen, want ze doen dat alleen als ze een garantie krijgen van hun opvolgers dat ze hun door corruptie vergaarde rijkdommen mogen meenemen. En dat ze niet hoeven boeten voor hun daden.

Recht smeedt een natie, maar aan recht ontbreekt het nog. De grootste uitdaging van Afrika blijft de ontwikkeling van een onafhankelijke rechtspraak. Rechters zijn de laatste hoop op gerechtigheid. Zoals in Zuid-Afrika, waar ombudsvrouw Thuli Madonsela dapper bleef spitten naar corruptie door president Zuma. Zij is afgetreden en het zal deels van haar opvolger afhangen of Zuid-Afrika een democratie blijft, of wegzakt naar een dievenstaat als Congo. Als een burger zich rechteloos voelt, keert hij zich af van de staat. Corruptie in het gerechtelijk apparaat vernietigt het hele weefsel van de samenleving, een proces van erosie waardoor Congo dit jaar dreigt te ontrafelen.

Net als Thuli Madonsela trad de Keniaan Willy Mutunga af. Deze opperrechter van Kenia probeerde corruptie te bestrijden in zijn eigen gerechtelijke apparaat. Hij omschreef zichzelf als iemand die een tijger onder controle probeert te krijgen terwijl het beest hem probeert te verslinden. Rechtbanken kunnen een weerwoord geven aan de kartels. Als dat gevecht is gestreden, maakt de democratie misschien een kans. Mutunga zegt het vaandel voor hervormingen over te dragen aan een jonge, digitale generatie. Hij vestigt zijn hoop op burgergroepen zoals in Senegal en Burkina Faso, die daar presidenten verdreven. En op burgeractivisten in Congo, die zich voor het eerst tegen de gehele politieke klasse keren.

De rechtspraak bracht in het verleden vaak geen gerechtigheid. Een doodvonnis wegens moord? Dat kocht je af met 500 dollar. Een aanklacht wegens verkrachting? Dat verhielp je met 250 dollar. Waarom zou je voor een advocaat betalen als je een rechter kunt omkopen? Het gevolg was dat niemand meer geloofde in rechters, het laatste redmiddel voor een burger als er geen democratie en persvrijheid zijn.

In Afrika voltrekt zich de grootste bevolkingsexplosie ooit. Driekwart van de Afrikanen zijn jongeren en de overheden slagen er onvoldoende in kansen voor hen te creëren. Een sterke staat en economie zijn, na meer dan een halve eeuw onafhankelijkheid, nog steeds niet gerealiseerde wensen. Forse economische groei in de afgelopen jaren leidde niet tot betere politiek.

Zal in 2017 de politieke klasse weer uitblinken door opportunisme? Treedt de in zijn broek plassende en verwarde Robert Mugabe af, overlijdt de Zimbabweaanse president of laat hij zich weer verkiezen? In de soaps van de Afrikaanse politiek kan alleen sterke onafhankelijke rechtspraak een garantie vormen voor vooruitgang.