Opinie

    • W.F. van Eekelen

Laat Poetin eerst ons vertrouwen terugwinnen

Overdrijf het succes van dialogen met Rusland niet, zegt

In haar pleidooi om met Poetin te praten om erger te voorkomen (NRC, 13/12) vestigt historica Laurien Crump terecht de aandacht op de OVSE (eerst Conferentie en later Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) als enige orgaan waarin Rusland op voet van gelijkheid kan praten met de landen van Europa, VS en Canada.

Dat gebeurt ook, met name over Oekraïne en andere ‘bevroren’ conflicten. Niet dat die erg opschieten, getuige de wekelijkse rapporten over de bestandschendingen. Bovendien, het zijn juist de afspraken van de CVSE uit 1975 in Helsinki die door Rusland zijn geschonden, met name het artikel dat grenzen alleen in onderling goedvinden kunnen worden gewijzigd.

Crump heeft een te positief beeld van wat ze „de dynamische dialoog uit de Koude Oorlog” noemt. De CVSE was een initiatief van Brezjnev om de deling van Europa te bevestigen tussen het Warschaupact en de NAVO. Als deelnemer in Helsinki verbaasde het mij destijds dat Brezjnev instemde met de beginselen in de slotakten en de ‘derde dimensie’ van menselijke en culturele contacten die vooral door de toen opkomende Europese Politieke Samenwerking werden ingebracht. Blijkbaar was hij zo gebrand op het slagen van zijn project dat hij niet zag dat het van karakter veranderde.

Na Helsinki hebben wij verschillende ups en downs gezien. Denk aan de Praagse Lente van 1977. Pas onder Gorbatsjov ging het beter toen hij instemde met de val van de Berlijnse Muur omdat hij inzag dat hij zijn gezag over oostelijk Europa niet met dwang kon handhaven.

Zijn streven naar ‘communisme met een menselijk gezicht’ liep op niets uit, de Sovjet-Unie werd ontbonden en Rusland kwam onder Jeltsin verder achterop. Het Westen probeerde intussen de Russen te behandelen als serieuze gesprekspartner, maar met weinig resultaat. Dat Poetin zich geprovoceerd voelde door het NAVO-besluit dat Oekraïne lid mocht worden van de alliantie, maar niet nu, was begrijpelijk, maar waarom hij zich zo plotseling keerde tegen de EU, niet. Hij deed alles om de grensgebieden te destabiliseren, met wat het beste ‘hybride oorlogsvoering’ kan worden genoemd.

Natuurlijk moeten wij in contact blijven met Rusland, maar voordat wij, zoals Crump bepleit, „het pan-Europees verband prioriteit geven” moeten wij als EU eerst bepalen wat wij willen. Anders worden we uit elkaar gespeeld. Dan gaat het om meer dan vluchtelingen, terrorisme of de oorlog in Syrië. Dan is ons primaire belang het voorkomen van een sluipende uitbreiding van de Russische invloedssfeer in Oost-Europa. Een onafhankelijk Oekraïne is daarbij een strategisch belang van de EU.

De sancties tegen Rusland hebben (met hulp van de lage olieprijzen) voor het eerst effect omdat wij eensgezind optreden. Dat moet ook tegenover de VS als president Trump rare deals met Moskou wil sluiten, maar de tijd van pan-Europa is nog lang niet aangebroken.

    • W.F. van Eekelen