Recensie

Ironische Afrikaanse kunst terug naar de ‘bron’ in Helmond

Kunstenaar Yinka Shonibare gebruikt Vlisco-stoffen in zijn verkenningen van identiteit en koloniale geschiedenis.

Detail uit ‘Fake Death Picture’ (The Death of Chatterton - Henry Wallis) van Yinka Shonibare Copyright the artist/ DACS, London / Courtesy the artist and James Cohan Gallery, New York and Shanghai.

Marina Abramovic citeert in haar net uitgekomen biografie Walk through Walls haar leermeester Hegedusic, die zei dat elke goede kunstenaar maar een goed idee heeft; als je een genie bent, misschien twee. Het goede idee van Abramovic was het gebruik van haar lichaam als materiaal. Dat van de Nigeriaans-Britse kunstenaar Yinka Shonibare is het gebruiken van Vlisco-stoffen.

Shonibare (Londen, 1962) zat nog op de kunstacademie toen een van zijn witte leraren tegen hem zei: jij bent toch Afrikaans? Waarom maak je geen authentiek Afrikaanse kunst? De Vlisco-stoffen gaven zijn ironische antwoord op die vraag. Hij kocht ze op de markt in Brixton, waar hun authenticiteit al snel gecompliceerder bleek dan gedacht.

De Vlisco-doeken met hun felle kleuren in hier ongebruikelijke combinaties en patronen zijn geïnspireerd door Indonesische batiks en worden voor de Afrikaanse markt ontworpen en gefabriceerd in Nederland. Wat in Europa nu voor Afrikaans doorgaat, wordt in West-Afrika juist gewaardeerd omdat het van ver komt. ‘Authentic Dutch wax’ of Wax Hollandais staat op elk doek gedrukt.

Goochelen met identiteit

Shonibare had in de Vlisco-stoffen zijn medium en zijn boodschap gevonden: hij exposeert ze als schilderijen, als sculpturen, op muren, als kanonskogels, als boekomslagen, als de zeilen van een Engels oorlogsschip, als de stof voor kostuums uit de Victoriaanse tijd in Engeland. Zo goochelt Shonibare met identiteit en koloniale geschiedenis.

Bekijk een korte BBC-documentaire over Shonibare

Shonibares werk doet al jaren de ronde langs westerse kunstinstellingen. Nu is het aangekomen in Lagos, hoofdstad van Nigeria, en in het gemeentemuseum van Helmond. Een betekenisvolle plek, want in Helmond staat de fabriek van Vlisco, waar de door Shonibare gebruikte stoffen worden gemaakt. In het gemeentemuseum is tegelijkertijd een kleine expositie over de geschiedenis van het bedrijf, dat dit jaar 170 jaar bestaat.

De fabriek ligt op een steenworp afstand van het museum, maar de poorten blijven gesloten. Het lijkt wel Willie Wonka’s chocoladefabriek aan het begin van het boek van Roald Dahl. Een video in het museum laat wel zien hoe de stoffen daarbinnen bedrukt worden. En er is in de fabriek een outletstore, waar de schitterende stoffen te koop zijn. Dichter naderen kunstenaar en materiaal elkaar niet. Zou het niet mooi zijn als Shonibare eens een stof ontwierp voor Vlisco? Dan zou het spel met authenticiteit en identiteit dat de kunstenaar en de fabriek op eigen wijze spelen een verrassende finale hebben.