Recensie

O.J. Simpson en Donald Trump hebben opvallend veel gemeen

Emotie en beeldvorming overheersten ook tijdens de zaak-O.J. Simpson, zo laat een epische documentaireserie zien.

O.J. Simpson en Donald Trump in 'O.J.: Made in America' (2DOC/VPRO).

Onverwachts, aan het einde van aflevering 3 van de documentaireserie O.J.: Made in America (2DOC/VPRO), duikt de foto op van twee vastgoedondernemers, ergens in de jaren 80. Het is niet raar dat voormalig sportheld en acteur O.J. Simpson (69) en de aankomende president Donald Trump (70), elkaar kenden. Hun carrières, karaktereigenschappen en opvattingen over vrouwen strookten immers wel met elkaar.

De verrassing is vooral dat de foto een bezegeling lijkt van het langzaam aanzwellende inzicht dat het huidige modieuze begrip post-truth, zeg maar de irrelevantie van feiten als emotie en beeldvorming overheersen, niet van vandaag of gisteren is.

In de epische serie van Ezra Edelman, vijf delen van ruim anderhalf uur, die deze week worden uitgezonden, wordt de parallel met Trumps campagne iets minder duidelijk dan in de tiendelige dramaserie The People v. O.J. Simpson: American Crime Story, die bij Net5 vorig jaar weinig aandacht kreeg. In fictie kun je accenten aandikken, documentaire heeft het voordeel van de echte beelden en getuigen.

Bovendien neemt Edelman in de eerste twee afleveringen vooral de tijd om de maatschappelijke context te schetsen. Dat een overwegend Afro-Amerikaanse jury ondanks overweldigende bewijslast Simpson kon vrijspreken van moord op zijn ex-vrouw Nicole Brown, kan niet los gezien worden van de vrijspraak enkele jaren eerder van de agenten die in Los Angeles voor een camera Rodney King lens hadden geslagen. Ook dat was een feitenvrije beslissing, ingegeven door politieke wenselijkheid.

De documentaire laat zien hoe in 1968 Simpson, op het hoogtepunt van zijn roem als ster van American football, heel weinig op had met de Black Power-beweging. Hij zei: „Ik ben niet zwart, ik ben OJ!”. Er waren toen bijna geen Afro-Amerikanen die in gelijke mate omarmd werden door de witte meerderheid, mogelijk met uitzondering van Bill Cosby.

Tekst gaat verder onder de video

Psychologische factoren om Simpsons narcisme en agressiviteit tegen vrouwen en homo’s te verklaren, worden aangestipt in de film, maar doen er veel minder toe dan de sociale ambivalentie.

Op zeker moment werd Simpson immers ook bij uitstek een zwart rolmodel, vooral na reclamespots van autoverhuurder Hertz. Hij liet zien welke onbeperkte macht en weelde je kunt verwerven, ook als je huid de verkeerde kleur heeft.

Tijdens het langdurige proces werd de rassenkaart ingezet. Een held als O.J. (liefkozend aangeduid als ‘The Juice’, omdat zijn initialen in de VS ook worden gebruikt voor jus d’orange), die kan toch niet schuldig zijn, als moordenaars en beulen van zwarten er met een taakstraf van af komen?

En passant reconstrueert Edelman ook de klassiek geworden live uitzending van Simpsons arrestatie in juni 1994. De helikopterbeelden van de witte Ford Bronco betroffen geen achtervolging, maar eerder een politie-escorte, omdat O.J. dreigde zichzelf te doden, als ze hem tegen hielden. Het was ook een van de eerste keren dat per mobiele telefoon onderhandeld werd, live in de media. Ook daar werd een waarheid geconstrueerd, die op gespannen voet stond met de feiten: Simpson wist toen al van zichzelf een slachtoffer te maken, toegejuicht door fans op weg naar zijn huis.