Museum voor Auschwitz-held

Tweede Wereldoorlog

Witold Pilecki liet zich vrijwillig opsluiten in Auschwitz, om een opstand te organiseren. Na 947 dagen ontsnapte de Pool.

De Poolse verzetsheld Witold Pilecki. Foto Pools staatsarchief

Polens grootste verzetsheld krijgt een eigen museum, in een stadje zo’n 100 kilometer van Warschau. Het ministerie van Cultuur liet vorige week weten dat het de financiering op zich neemt.

Dat Witold Pilecki pas zo laat een museum krijgt, komt door de communisten die na de Tweede Wereldoorlog de macht grepen. Zij hielden niet van anticommunistische verzetsstrijders. Die veroordeelden ze, vaak voor collaboratie met de nazi’s. Pilecki kreeg de kogel, in 1948, als spion voor het Westen, na folteringen en een showproces. Het verbod op zijn naam in het onderwijs was vervolgens zo succesvol dat zelfs na de val van het communisme het enkele jaren duurde voor Pilecki zijn prominente plaats in de Poolse geschiedenis kreeg.

Pilecki, die in Warschau een cel van het verzet leidde, verloor zijn beste mannen door arrestaties van de Duitsers. Toen hij ontdekte dat ze in Auschwitz zaten, liet hij zich oppakken, vrijwillig, om een opstand te organiseren. Als 4.859ste gevangene passeerde hij de beroemde poort.

Pilecki zag al snel de moeilijkheid in van zijn missie. Toch lukte het hem, na twee bijna-doodervaringen, een geheime organisatie onder de gevangenen op te zetten. Het lukte ze zelfs enkele uiterst wrede SS’ers te vermoorden en berichten het kamp uit te smokkelen. Daardoor wisten de geallieerden al in 1942 over de massamoord op de joden. Na 947 dagen ontsnapte hij, met twee medegevangenen. In 1944 vocht hij mee in de opstand van Warschau.

In Polen is doorgaans iedere actie van de regering voor de oppositie bewijs voor haar doortraptheid. Maar dit keer niet. Alle partijen in het Poolse parlement zien in Pilecki een nationale held. Een museum? Geen bezwaar. Toch doemt er een probleem op. Politieke groeperingen ter rechterzijde van de nationaal-katholieke regering voeren Pilecki’s portret mee op hun marsen. Neo-nazi’s cum suis. Dit tot groot verdriet van Pilecki’s kleindochter. “Opa”, zegt zij, “verdeelde mensen niet op basis van hun wereldbeeld of religie”. Extreem-rechts antwoordde getergd en in de woordenwisseling die volgde, werd weer eens duidelijk dat iedereen zijn eigen wereldbeeld op een nationale held projecteert. Het is dan ook maar de vraag of Pilecki, zeventig jaar na diens dood, het land nog kan verenigen.