Column

Feest van het inzicht dat voortschrijdt

De feestdagen zijn voorbij, maar het feest van de democratie gaat juist beginnen. Het wordt er druk: naast de 11 partijen die de Tweede Kamer al bevolken willen er volgens de Kiesraad nog 70 meedoen aan de verkiezingen op 15 maart. Er valt dus genoeg te kiezen.

Tenminste, dat zou je zeggen. In de praktijk valt er in Nederland opvallend weinig te kiezen. Over belangrijke thema’s bestaat bijna altijd consensus: de standpunten verschillen weliswaar van tijd tot tijd, maar niet van partij tot partij.

Denk bijvoorbeeld aan Defensie. Bij de vorige verkiezingen wilde, afgezien van ChristenUnie en SGP, geen enkele partij daar meer geld aan uitgeven. De meeste zagen het als een handige bezuinigingspost. Vierenhalf jaar later wil bijna iedereen ‘fors investeren’ in de krijgsmacht; alleen GroenLinks, SP en Partij voor de Dieren laten zich er niet over uit.

Voortschrijdend inzicht is prachtig, maar het kan geen kwaad vooruit te denken

Denk aan de verzorgingsstaat. In 2013 verscheen hierover een bundel van de wetenschappelijke bureaus van alle politieke partijen, waaruit bleek dat iedereen gek was op ‘eigen kracht’. Met andere woorden: de overheid kon zich stilletjes terugtrekken. Vier jaar later moet de burger weer beschermd worden. In de zorg wil bijna iedereen het eigen risico afschaffen of verlagen, op de arbeidsmarkt is het vaste contract veranderd van achterhaald in belangrijk.

Denk aan multiculturalisme. In de jaren tachtig was men van links tot rechts voor ‘integratie met behoud van identiteit’: dit beleid werd mede vormgegeven door toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Hans Wiegel (VVD). Sinds 2002 kun je als politicus nog beter een strafbaar feit begaan dan pleiten voor multiculturalisme – opnieuw: of je nu links of rechts bent.

Denk aan de Europese Unie. Tot voor kort was de EU volgens bijna elke partij enkel een brenger van vrede en welvaart, inmiddels spreken ook regeringspartijen afkeurend over ‘Brussel’.

Elke keer zijn het externe factoren die ervoor zorgen dat de consensus verandert. Het belang van Defensie is herontdekt door MH17 en terrorisme, de plotselinge aandacht voor de boze onderklasse veroorzaakt een herwaardering van de verzorgingsstaat, 9/11 leidde via Pim Fortuyn tot een einde aan het multiculturalisme, en de euro- en vluchtelingencrisis veranderen de visie op de EU. Voortschrijdend inzicht is prachtig, maar het kan geen kwaad vooruit te denken voordat de omstandigheden een nieuw standpunt opleggen. Het kan ook geen kwaad vanuit de eigen ideologie een standpunt te formuleren dat afwijkt van de andere. Gebeurt dat niet, dan stelt dat feest van de democratie weinig voor.

Floor Rusman vervangt Tom-Jan Meeus