Britse topdiplomaat stapt op, met felle kritiek op May

Brexit Ivan Rogers zorgde voor een rel door te waarschuwen dat de Brexit niet zo makkelijk zal verlopen. Nu houdt hij het voor gezien.

Slechts tweeënhalve maand voor het begin van de zware onderhandelingen over het uittreden uit de Europese Unie, stapt de Britse toponderhandelaar in Brussel voortijdig op: Sir Ivan Rogers vertrekt als EU-ambassadeur. Met hem verliest het Verenigd Koningrijk (VK) een van de meest ervaren EU-kenners in de Britse diplomatieke dienst.

De officiële uitleg luidt dat de termijn van Rogers in oktober afloopt en hij alvast plaatsmaakt voor een opvolger, zodat het onderhandelingsproces niet wordt verstoord. Maar uit een 1.400 woorden tellende afscheidsbrief blijkt dat Rogers ontevreden is over de aanpak van premier Theresa May. Hij richt zich tot de Britse diplomaten in Brussel en schrijft:

„Ik hoop dat jullie ongefundeerde argumenten en warrig denken blijven bestrijden, en dat jullie nooit bang zijn machthebbers de waarheid te zeggen.”

In zijn brief schetst Rogers een beeld van een premier en een regering die alleen openstaan voor bevestigende geluiden.

„Ik hoop dat jullie elkaar bijstaan in de moeilijke momenten dat jullie boodschappen moeten overbrengen die onaangenaam zijn voor de ontvangers.”

Rogers verwacht dat de onderhandelingen tussen het VK enerzijds en anderzijds de Europese instellingen en de overige 27 EU-lidstaten, zwaar zullen zijn voor de Britten. „Er is weinig ervaring met multilaterale onderhandelingen in Whitehall [de Britse ambtenarij]. Dat is niet het geval bij de Commissie en de Raad.”

Rogers zorgde vorige maand voor een rel toen uitlekte dat hij May had gewaarschuwd dat de Brexit mogelijk een decennium kan duren. Daarmee bracht hij de premier in verlegenheid. Zij belooft een daadkrachtige aanpak en een snelle Brexit.

‘Rogers had gone native’

Aan Rogers kleefde in pro-Brexit kringen het verwijt dat hij te Europees was. Rogers had gone native, klonk het. Hij was overtuigd geraakt van het Europese project en diende Europese en niet de Britse belangen, aldus de kritiek. Als bewijs werd gewezen op de tijd dat Rogers werkte als kabinetschef van Eurocommissaris Leon Brittan, plus de drie jaar dat Rogers particulier secretaris was van Labourpremier Tony Blair, de meest pro-Europese premier uit de Britse geschiedenis.

Tijdens de Europese onderhandelingen in 2015 over extra Britse uitzonderingsposities zou Rogers de adviseurs van David Cameron hebben geërgerd, schrijft journalist Tim Shipman in zijn Brexit-reconstructie All Out War. Rogers adviseerde de toenmalige premier vooral niet te overvragen in Brussel. Ook zou Cameron volgens Rogers meer bereiken als hij met het Europese establishment samen zou werken, in plaats van hun woede te wekken met een standvastige opstelling. Camerons adviseurs vonden dit te meegaand.

De reacties op het vertrek van Rogers leggen de tweedeling in het VK bloot. Nick Clegg, die als speechschrijver onder Rogers werkte bij de Europese Commissie, zegt dat het vertrek van Rogers een klap is voor de regering-May. „Ivan is objectief en doortastend.”

Hij was overtuigd geraakt van het Europese project en diende Europese en niet de Britse belangen, aldus de kritiek.

Europakenner Charles Grant denkt dat het verlies van de ervaren Rogers schadelijk is. „Het maakt een goede Brexit-deal minder aannemelijk. Hij is een van de weinigen in de top van de Britse overheid die de EU begrijpt.” Grant meent verder dat het signaal naar de EU is dat May eerder geneigd is hardliners te steunen dan een gerespecteerde EU-expert te behouden.

Nigel Farage is opgetogen

Nigel Farage reageert op Twitter opgetogen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft een nog grotere schoonmaak nodig, vindt de ex-leider van UKIP. Met andere woorden: weg met eurofiele technocraten die heimelijk de Brexit willen tegenhouden.

May loopt het gevaar de ambtenarij van zich te vervreemden. In november zei voormalig topambtenaar Bob Kerslake tegen The Guardian dat het ambtelijk apparaat de extra werkdruk door de Brexit niet aankan. Off the record klagen ambtenaren dat May en haar ministers het onmogelijke verlangen (een snelle uittreding onder de meest gunstige voorwaarden) zonder duidelijk te maken hoe zo’n wonderakkoord te bereiken valt. Zulke bezwaren presenteren wordt gezien als tegenstribbelen, een gebrek aan loyaliteit en een poging de wil van het volk te negeren.

Met het vertrek van Rogers kan May een vertrouweling op de cruciale plek in Brussel positioneren. Het is duidelijk dat de aanstaande diplomaat die dient als Her Britannic Majesty’s Permanent Representative to the European Union in hart en nieren overtuigd moet zijn van de noodzaak van de Brexit.