Is Snapchat de redding van het e-book?

Voor de eeuwigheid Met Snapchat is het uitlenen van een e-book mogelijk. Het kan ook teasers sturen die lezers nieuwsgierig maken naar boeken.

Illustratie Anne van Wieren

Een boek waarvan de pagina’s uit zichzelf verdwijnen nadat je ze gelezen hebt: het klinkt als futurisme à la James Bond, wiens geheime boodschappen zich na lezing spontaan vernietigden. Toch zou het kunnen dat we in 2017 die kant opgaan. Wat bij poëzie al een tijdje aan de gang is – meer dichters dan lezers – begint zich namelijk ook in het proza af te tekenen. Dat brengt een inflatie van het geschreven woord met zich mee. Het idee om je geschreven romanpagina’s te delen met mensen uit je omgeving, zonder dat ze nu meteen naar de boekhandel moeten om er ook daadwerkelijk geld aan uit te geven, is dankzij de sociale media een optie.

Tijdelijk publiceren via sociale media als Snapchat lost mogelijk het probleem van het ‘geleende e-book’ op. Want er is een belangenconflict tussen uitgeverijen en bibliotheken wanneer het gaat om e-book: uitgevers vrezen dat e-books niet verkocht worden wanneer ze ook geleend kunnen worden (een vrees die voor de verkoop van papieren boeken kennelijk minder speelt).

De mogelijkheden om zelf snel een boek uit te geven zijn eindeloos: in eigen beheer, bij Amazon, Brave New Books, of op een site waar op basis van de eerste tien pagina’s ingetekend kan worden op het hele boek. Via ‘Social Book’ kun je al je berichten en foto’s laten ombouwen tot een eigen boek. Typerend voor een tijd waarin er meer schrijvers dan lezers komen, is de populariteit van de site ‘Wattpad’. Dat is naar eigen zeggen ‘de grootste gemeenschap van schrijvers en lezers ter wereld’ waar mensen stukjes verhaal op plaatsen. Je kunt er reageren en aangeven dat je hoopt dat de auteur van het stukje boek vooral verder gaat met zijn of haar verhaal. Het nadeel is dat je – wanneer dit de toekomst is – alleen nog maar verhalen krijgt waar na elke 100 woorden een cliffhanger volgt.

Ook Snapchat – vooral populair onder mensen tot 20 jaar – is gericht op kortstondigheid, maar dat medium is meer gericht op de ontvanger dan de zender van de boodschap dan bovenstaande voorbeelden. Voor wie zich afvraagt wat Snapchat is: Snapchat is een socialmediavorm waarbij foto’s of video’s worden uitgewisseld die na maximaal tien seconden weer verdwijnen. Het is vooral bekend omdat je selfies kan verrijken met een getekend hoedje, of je ogen kan omzetten in Barbie-formaat. Snapchat heeft naar verluidt dagelijks meer dan 150 miljoen gebruikers.

Sinds 2015 nemen ze ook het uitgeven van teksten serieus. Toen is het bedrijf gestart met het platform Discover, waarop zowel eigen content als die van andere geplaatst kon worden. Onder meer CNN, National Geographic, Daily Mail en People verbonden zich hieraan. Dagelijks plaatsten ze zogenaamde snaps en iedereen die zich heeft aangemeld als volger krijgt een foto of korte video te zien. Die verdwijnt vrij snel, maar wie wil kan het artikel dat achter de video of foto zit lezen en dat is geen vluchtig verhaaltje, maar een serieus stuk. In oktober 2016 sloot het veel longreads bevattende, 173 jaar oude tijdschrift The Economist zich bij dit platform aan. In een aparte sectie worden elk weekend 14 tot 17 ‘economist-snaps’ geplaatst, en die zijn zeer de moeite waard.

Daarnaast is Snapchat de initiator en uitgever van het tijdschrift Real Life waar lange, gedegen en interessante stukken op zijn te vinden. Het bedrijf gaat naar alle waarschijnlijkheid eind maart naar de beurs (waar naar verwachting zal blijken dat het bedrijf 25 miljard dollar waard is). De kans dat ze met nieuwe plannen moeten komen is groot.

De vraag is: kunnen literaire uitgeverijen iets aan Snapchat hebben? Op het eerste gezicht zou je zeggen van niet: boeken zijn bedoeld voor de eeuwigheid. Niemand zit te wachten op het icoon van Snapchat dat na pakweg een minuut een bladzijde in een roman omdraait, zonder je ooit te laten herlezen of terugbladeren. Maar Snapchat lijkt een ei van Columbus in het belangenconflict tussen uitgeverijen en bibliotheken over e-books. Het Europese Hof heeft half november bepaald dat bibliotheken e-books mogen uitlenen, maar over de daaraan verbonden voorwaarden moet nog gesproken worden. Snapchat zou een oplossing kunnen bieden: je leent uit wat zichzelf vernietigt.

Afgelopen jaren zijn er ook rechtszaken gevoerd over de vraag of een e-book tweedehands kan zijn. Dat probleem is er dan niet meer: iets wat uit zichzelf verdwijnt kan nooit tweedehands worden.

Als je nog wat verder doordenkt zie je de mogelijkheden voor Snapchat om ook inhoudelijk iets te betekenen. Je kunt klassiekers nieuw leven inblazen: gooi een pakkende zin op Snapchat en wellicht zijn er lezers die willen weten welk verhaal erachter zit. Je kunt ook de olijke elementjes waar Snapchat zo goed in is toevoegen. Twee devote handjes kunnen geplaatst worden bij de ezelsscène in Nader tot u om de intentie van Gerard Reve te tonen. Een goed gekozen smiley met geloken ogen voor onderdanigheid bij al die vrouwen in de Engelse plattelandsklassiekers kan een emotie ‘verwoorden’ die velen van ons nu vreemd is.

Dankzij Snapchat sluipt het boek zo misschien weer via de achterdeur binnen als het gaat om de aandacht, en kan het de concurrentie met games en films weer aan: Snapchat als wapen tegen ontlezing.