Opinie

Rusland zal nog heimwee naar Obama krijgen

Rusland moet vooral niet te veel verwachten van het tijdperk-Trump, schrijft

Het blijft gissen of Poetin en Trump vrienden worden of elkaar binnenkort de huid vol schelden. Belangrijker is iets anders: voor onze ogen stort de liberale wereldorde ineen, die ontstond na de val van de Berlijnse Muur in 1989, en die gebaseerd is op de hegemonie van de VS. En het zijn de Amerikaanse leiders zelf die die orde ten grave dragen. De eerste terminator was Obama, die de wereldwijde verplichtingen van de VS begon in te perken; Trump dreigt dat proces nu te voltooien.

Je zou denken dat de Russische elite, die al jarenlang jammert over de ‘onrechtvaardigheid’ van de internationale verhoudingen, de champagne zou ontkurken. Immers, de Pax Americana loopt eindelijk op haar einde. Maar de ironie wil dat we nu juist een tijdperk ingaan met zware beproevingen voor Rusland. De Russische heersende klasse zal er nog met weemoed aan terugdenken hoe comfortabel die orde was, die door Amerika werd gegarandeerd. Het Kremlin zal nog heimwee krijgen naar Obama, die voor Moskou de prettigste Amerikaanse leider ooit was, omdat hij het Kremlin niet wilde irriteren.

Nu breken andere tijden aan. In plaats van de globalisering met haar vrijhandel, open grenzen en compromissen breekt een tijd aan van de door het Kremlin zo beminde geopolitiek met zijn verdediging van soevereiniteit, machtsevenwicht en steun op militair vertoon. Wat de Russische machthebbers hebben nagestreefd, wordt nu werkelijkheid. Maar snappen de Russische leiders wel wat dat voor tijdperk is?

Het is een tijdperk voor roofdieren en hyena’s: sterke staten, die hun spierballen kunnen laten rollen, zullen de regels bepalen en tevens hun recht verdedigen die regels te doorbreken; voor zwakkere broeders blijft slechts de rol van hyena’s over, die zich zullen voeden met de resten van de schranspartijen der sterken. De personificatie van die periode is Trump, die de aanvoerder is van de golf van wereldwijd nationaal-populisme. Erdogan kan trouwens nog best wel eens een buitengewoon intelligente vertegenwoordiger van die golf worden – het moet niet gekker worden.

Ja, nationaal-populisten zijn dol op Poetin, vooral als hun verheerlijking financieel gecompenseerd wordt. Maar we moeten ons niet om de tuin laten leiden over de rol die ze Rusland toebedelen – een tegenwicht tegen Amerika en tegelijkertijd een stormram die de door hen gehate globalisering moet doorbreken.

De westerse aanhangers van een terugkeer naar de geopolitiek bouwen hun plannen op een alliantie met Rusland. Maar waarom? Om Rusland de status van grootmacht te verlenen? Laat me niet lachen. Ze dromen ervan Rusland om te vormen tot een verdedigingsbastion tegen China, om met genoegen hun botsing gade te slaan. Ja, ze zijn bereid Syrië aan Rusland af te staan. Maar waarom? Opdat Rusland hopeloos vastloopt in het bloedige conflict in het Midden-Oosten. Dit schrijft de in de Russische mainstream-media zo geliefde Amerikaanse professor John Mearsheimer: de VS „hebben Rusland nodig om China onder de duim te houden”; Washington moet Rusland de mogelijkheid geven het conflict in Syrië op te lossen en „als de burgeroorlog daar zal voortduren dan is dat een Russisch probleem”. Dat u het weet.

Rest ons slechts de hoop dat Trump de westerse aanhangers van de liberale wereld, die hun wilskracht kwijt zijn, zoveel angst inboezemt dat ze uiteindelijk hun rug rechten. De hoop is gevestigd op bondskanselier Merkel, die overeind blijft temidden van de brokstukken – al zal Duitsland het verdwijnende Amerikaanse leiderschap niet willen compenseren. Voorlopig verheft zich de wereldwijde antiliberale golf.

En dat betekent voor Rusland niet alleen een toename van de achterdocht in de omringende wereld, niet alleen een ondermijning van de instituties in de wereld, niet alleen een strijd van de sterke spelers om invloedssferen, niet alleen een militarisering van de internationale betrekkingen, maar ook een poging van China om het vacuüm op te vullen dat het zich in zijn schulp kruipende Amerika achterlaat. En China heeft, anders dan het Westen, geen neiging tot politesse, omarmingen of schuldgevoelens!

Het door Poetin goedgekeurde nieuwe concept voor de buitenlandse politiek wekt de indruk dat de opstellers, die spreken over de ambitie van Rusland om „een invloedrijk centrum van de moderne wereld” te worden, niet goed begrijpen in wat voor wereld zij nu leven. Heeft Rusland de middelen om te overleven in het huidige Jurassic Park? En welke prijs zullen wij als Russen betalen voor die overleving?