Ethische waakhond Congres toch niet verzwakt na kritische tweets Trump

Na felle kritiek van aankomend president Donald Trump ziet de Republikeinse meerderheid in het Huis van Afgevaardigden af van een plan om de interne anti-corruptiewaakhond te verzwakken.

Robert Goodlatte, voorzitter van de juridische commissie van het Huis en initiatiefnemer van het voorstel. Foto Jacquelyn Martin/AP

Na een paar kritische tweets van aankomend president Donald Trump heeft de Republikeinse meerderheid in het Amerikaanse Congres dinsdag abrupt afgezien van een plan om de onafhankelijke ethische waakhond van het Huis van Afgevaardigden aan banden te leggen – een onstuimige gang van zaken op de dag waarop het Congres voor het eerst sinds de verkiezingen in nieuwe samenstelling bijeenkwam.

Een omstreden voorstel van de Republikeinen in het Huis om het Office of Congressional Ethics (OCE) te ontdoen van zijn belangrijkste bevoegdheden werd dinsdagmiddag onverwachts ingetrokken, nadat Trump het plan had aangevallen via Twitter – een chaotische gang van zaken op de dag dat het Congres voor het eerst in nieuwe samenstelling bijeenkwam sinds de Amerikaanse verkiezingen in november. Met de razendsnelle ommekeer tekenen zich de nieuwe verhoudingen af in een door Republikeinen overheerst Washington.

De Republikeinen hadden het voorstel om de anti-corruptiewaakhond van het Huis te verzwakken maandagavond, aan de vooravond van de eerste sessie van het nieuwe Congres, met 119 stemmen voor en 74 stemmen tegen aangenomen tijdens een vergadering achter gesloten deuren. Ze namen dat verrassende besluit tegen de wensen van Republikeinse leiders, onder wie Paul Ryan, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, die dinsdag in die functie werd herkozen.

Waakhond zonder tanden

Het plan om de ethische waakhond lam te leggen, dat direct op felle kritiek stuitte van Democraten en belangengroepen, botste echter met de verkiezingsbelofte van Trump dat hij als buitenstaander het ‘moeras van corruptie’ in Washington zou ‘leegpompen’. Vooral de indruk dat Congresleden om te beginnen hun eigen belangen behartigden stond op gespannen voet met die boodschap.

De aankomend president reageerde dinsdag via Twitter geërgerd op het plan. „Met alle zaken waar het Congres aan moet werken, moeten ze nou echt het verzwakken van de Onafhankelijke Ethische Waakhond, hoe oneerlijk die ook mag zijn, hun eerste daad en prioriteit maken”, twitterde hij.

Trump voegde als hashtag ‘DTS’ toe, een afkorting voor zijn leus drain the swamp (pomp het moeras leeg).

De inzet van het conflict, het Office of Congressional Ethics (OCE), werd in 2008 opgericht na een corruptieschandaal rond lobbyist Jack Abramoff. Daarbij werden behalve Abramoff ook drie Congresleden, twee Republikeinen en een Democraat, en enkele medewerkers tot celstraffen veroordeeld.

Het OCE is een soort ombudsman voor organisaties en individuen met klachten over Congresleden. Naar aanleiding van zo’n klacht kan het OCE een onderzoek starten en zo nodig getuigen horen. De resultaten van het onderzoek worden doorgestuurd naar de ethische commissie van het Huis zelf, het House Ethics Committee. Ernstige gevallen kunnen worden doorverwezen naar een openbare aanklager.

Openbare aanklager

Volgens het voorstel van de Republikeinen zou het OCE een simpele klachtencommissie zijn geworden, die alleen nog kon rapporteren aan de ethische commissie van het Congres. Zaken zouden niet langer aan een openbare aanklager kunnen worden doorgegeven en de klachtencommissie had geen eigen woordvoerder meer mogen aanstellen.

Volgens Nancy Pelosi, de leider van de Democratische minderheid in het Huis van Afgevaardigden, maakte het Republikeinse plan duidelijk dat „de ethiek het eerste slachtoffer van het nieuwe Republikeinse Congres” is. Klokkenluiders zouden zo tot zwijgen zijn gebracht, stelde zij.

Republikeinen ontkenden dat. Volgens Robert Goodlatte, voorzitter van de juridische commissie van het Huis en initiatiefnemer van het voorstel, zouden de rechten van de Congresleden met de nieuwe regels juist beter worden beschermd, zonder dat het OCE in zijn werk werd belemmerd.

De afgelopen jaren hebben Congresleden – ook Democraten – herhaaldelijk geprobeerd de macht van het OCE in te perken. Ze vonden dat Congresleden die onder vuur lagen onvoldoende ruimte kregen om zich te verweren. Het OCE zou zich opstellen als spreekbuis van actiegroepen met politieke belangen. Volgens Republikein Hal Rogers zijn er veel voorbeelden van politici die onterecht werden beschuldigd en vervolgens een kapitaal moesten uitgeven om hun naam te zuiveren.

Verwarring

De chaotische wendingen legden dinsdag onderlinge verwarring bloot tussen hooggeplaatste Republikeinen. Zo constateerde The Washington Post dat Kellyanne Conway, de vooraanstaande adviseur van Trump, het voorstel juist verdedigde tegenover de media voordat Trump het afschoot met zijn tweets. Ze zei naderhand dat ze de kwestie niet met Trump had besproken.

En Ryan, die dinsdag werd herkozen tot voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, kwam kort nadat Trump zijn kritiek twitterde met een verklaring waarin hij het plan eveneens verdedigde, ondanks zijn eigen bezwaren. Ryan heeft een moeizame verhouding met Trump, die hij herhaaldelijk zwaar bekritiseerde tijdens de verkiezingscampagne.