Help, ineens zijn er heel veel nieuwe volwassenen

Demografie Onverwachts is de Nederlandse bevolking fors gegroeid. Zijn er genoeg huizen, klaslokalen en ziekenhuisbedden?

Drukte in de Kalverstraat in Amsterdam. Foto Remko de Waal/ANP

Nederland maakt een groeistuip door. De grens van 17 miljoen inwoners werd afgelopen maart geslecht, en nu – negen maanden later – telt het aantal inwoners al bijna 17,1 miljoen. Oorzaak van de groei, zo meldde het CBS dinsdag, is immigratie. De bevolking groeide vorig jaar met 111.000 inwoners, en van hen waren er 87.000 migrant. Met name de komst van Syriërs zorgt voor bevolkingsaanwas. Poolse arbeiders, aangetrokken door het hogere Nederlandse loon en de aantrekkende economie, vormen een andere grote migrantengroep.

Met de groei hield het CBS een paar jaar geleden geen rekening. „Immigratie veroorzaakt door rampen elders is moeilijk te voorspellen”, zegt CBS-demograaf Jan Latten. „Ineens zit Nederland op een groeitempo dat doet denken aan de vroege jaren vijftig.”

Hoe verstouwt dichtbevolkt Nederland deze extra aanwas, van huizenmarkt tot onderwijs? Een aantal sectoren op een rij.

1. Woningmarkt

De druk op de sociale huurmarkt was al groot, en is met de komst van nieuwe inwoners uit landen als Syrië en Eritrea toegenomen. Gemeenten hebben daarom grote moeite de statushouders (asielzoekers met een verblijfsvergunning) te huisvesten. Het recept lijkt dus simpel: Nederland zal fors moeten bijbouwen. Dat is echter makkelijker gezegd dan gedaan, aldus persvoorlichter Pluup Bataille van de koepel van woningcorporaties, Aedes. „Als je vandaag bedenkt dat je een stel nieuwe huizen wil bouwen, kan het door de benodigde bestemmingsplannen en vergunningen zeven jaar duren voordat ze er daadwerkelijk staan.”

Andere maatregelen om de woningdruk te verlagen zijn dus nodig. Het huisvesten van meerdere (minderjarige) statushouders in één huis, het ombouwen van leegstaande kantoorpanden.

Lees ook Asielzoekers huisvesten? Dat blijft gewoon urgent

Jos van Ommeren, hoogleraar stedelijke economie aan de Vrije Universiteit, noemt nog een maatregel die de woningmarkt kan vlottrekken: afbouw van de hypotheekrenteaftrek. „Het kopen van een huis is nog steeds veel aantrekkelijker dan huren in de private sector.” Bouw de hypotheekrenteaftrek af, zegt van Ommeren, en er ontstaat eindelijk een grotere vraag naar de huur van woningen. „Dat zorgt voor de broodnodige doorstroom vanuit de sociale huurmarkt.”

2. Onderwijs

Anders dan op de woningmarkt is kwantiteit het probleem niet, in het onderwijs: er zijn genoeg plekken op scholen voor de jonge, nieuwe inwoners van Nederland, zegt adviseur Hariëtte Boerboom van LOWAN, een organisatie die het onderwijs aan nieuwkomers ondersteunt. Maar de kwaliteit van het onderwijs aan nieuwkomers vereist grote aandacht. Kinderen gaan weliswaar tijdens de asielprocedure al naar school, maar hun Nederlands is ook na één of twee jaren nog niet zo goed als dat van klasgenoten. Scholen moeten bij alle vakken rekening houden met dit taalprobleem, zegt Boerboom. Ook bij, pakweg, wiskunde. „Allerlei termen in het wiskundeboek zullen nieuw zijn voor een kind.”

Lees ook Basisscholen komen geld tekort voor asielkinderen

Volgens de PO-raad, de sectororganisatie voor het basisonderwijs, moet het kabinet blijven investeren in het tegengaan van taalachterstanden. „Daar is extra geld beschikbaar voor, maar het kabinet is begonnen op die extra’s te bezuinigen”, zegt woordvoerder Ad Veen. „Dit geld is hard nodig.”

3. Integratie

Tijdens de asielcrisis van zomer en najaar 2015 zwol de kritiek op het Nederlandse integratiebeleid aan: de inburgering van vluchtelingen mocht pas beginnen zodra zij een verblijfsvergunning kregen. Dat is aan het veranderen, op advies van onder meer de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, zegt woordvoerder Martijn van der Linden van VluchtelingenWerk. Zo wordt het arbeidsverleden van vluchtelingen eerder in de asielprocedure in kaart gebracht, zodat zij – mochten zij een verblijfsvergunning krijgen – naar een regio kunnen verhuizen waar hun kans op werk groter is.

Lees ook SCP over integratie: iedereen voelt zich steeds minder thuis in Nederland

Het beleid rond taalverwerving is echter een probleem, zegt Van der Linden. Statushouders moeten sinds 2013 zelf hun taallessen inkopen. Daar krijgen ze een lening voor. „Maar probeer maar eens wegwijs te worden op de markt van taallessen als je de taal nog niet spreekt”, zegt hij. De Wet inburgering, die dit regelt, moet volgens VluchtelingenWerk snel worden geëvalueerd om dit recht te zetten.

4. Gezondheidszorg

Taal is ook belangrijk bij het tegengaan van gezondheidsachterstanden, schrijft kenniscentrum Pharos in een rapport over de zorg aan ‘nieuwkomende vluchtelingen’, in het voorjaar van 2016 opgeleverd in opdracht van VWS. Vind zonder beheersing van het Nederlands maar eens je weg in het zorgsysteem, van de keuze van de verzekering tot het praten met de huisarts.

Lees ook Zo is het om huisarts in een azc te zijn

Voor nieuwkomers die het Nederlands niet voldoende machtig zijn, is bij gesprekken met zorgverleners de inzet van tolken vaak essentieel, aldus Pharos. Echter, het kabinet heeft bezuinigd op de tolkentelefoon voor statushouders. Een Kamermeerderheid stemde in december bovendien tegen de herinvoering van de vergoeding op de tolkdiensten – een oproep van tal van zorgorganisaties ten spijt.

    • Ingmar Vriesema