De Brit die Europa begrijpt stopt ermee

Brexit

De EU-ambassadeur van het Verenigd Koninkrijk vertrekt uit Brussel. Een probleem voor May: vervreemdt ze zich van de ambtenarij?

Ivan Rogers op een publiciteitsfoto van de EU. Foto Thierry Roge/EPA/Europese Unie

Nog voordat de onderhandelingen over het Britse uittreden uit de Europese Unie zijn begonnen, sneuvelt een van de belangrijkste Britse onderhandelaars. EU-ambassadeur Ivan Rogers maakte vandaag bekend op te stappen.

Het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken bagatelliseert het terugtreden van de diplomaat. Zijn termijn liep tot oktober en Rogers wil volgens een woordvoerder van het ministerie ruimte geven zodat een opvolger aangesteld kan worden voordat premier Theresa May eind maart officieel aankondigt dat het VK uit de EU stapt.

Rogers zorgde vorige maand voor een rel toen de BBC een notitie van hem in handen kreeg. Daarin waarschuwde Rogers premier May dat Brexit zou uitmonden in een slepend proces dat tot na 2020 zou duren. Daarmee bracht Rogers premier May en ministers in verlegenheid zoals Johnson (Buitenlandse Zaken) en Davis (Brexitzaken). Zij beloven een daadkrachtige aanpak en een snelle Brexit.

In pro-Brexit kringen van de Conservatieve Partij werd gezegd dat Roger had gone native. Hij was overtuigd geraakt door het Europese project en diende vooral Europese en niet Britse belangen, aldus de kritiek. Als bewijs werd gewezen op de drie jaar dat Rogers in Brussel werkte als kabinetchef van Eurocommissaris Leon Brittan. Ook tellen de drie jaar (2003-2006) dat Rogers de particulier secretaris was van Labourpremier Tony Blair, gezien als de meest pro-Europese premier uit de Britse geschiedenis.

Uit reconstructies van de aanloop naar het Brexit-referendum blijkt dat tijdens de onderhandelingen over extra Britse uitzonderingsposities Rogers de adviseurs van David Cameron irriteerde. Rogers adviseerde de toenmalige premier vooral niet te overvragen. Camerons adviseurs vonden deze opstelling te meegaand, schrijft journalist Tim Shipman in zijn boek All Out War, een diepgravende reconstructie van de recente Britse politieke ontwikkelingen.

Polarisatie

De reacties op het vertrek van Rogers leggen de polarisatie in het VK bloot. Nick Clegg, die als speechschrijver onder Rogers werkte bij de Europese Commissie, zegt in een verklaring dat het vertrek van Rogers een klap is voor de regering-May. „Ivan is objectief en doortastend.” Ook de Britse Europakenner Charles Grant denkt dat het verlies van de ervaren Rogers schadelijk is. „Het vertrek van Rogers maakt een goede Brexit-deal minder aannemelijk. Hij is een van de weinigen in de top van de Britse overheid die de EU begrijpt.”

Nigel Farage reageert op Twitter opgetogen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft een nog grotere schoonmaak nodig, aldus Farage. Met andere woorden: weg met de eurofiele technocraten die Brexit heimelijk willen tegenhouden.

Twitter avatar Nigel_Farage Nigel Farage I welcome the resignation of UK ambassador to Brussels, Ivan Rogers. The Foreign Office needs a complete clear out.

Het is duidelijk dat de verhouding tussen May en Rogers bekoeld raakte. Voor May is dat onderdeel van een groter probleem: ze loopt het gevaar de ambtenarij van zich te vervreemden. In november zei voormalig topambtenaar Bob Kerslake tegen The Guardian dat het ambtelijk apparaat de extra werkdruk door Brexit niet aankan. Off the record, want alles wat met Brexit te maken heeft ligt gevoelig, klagen ambtenaren dat May en haar ministers het onmogelijke verlangen (een snel uittreden op de meest gunstige voorwaarden) zonder duidelijk te maken hoe zo’n wonderakkoord te bereiken.

De hele ambtenarij achter zich krijgen zal May niet lukken, maar met het vertrek van Rogers kan ze wel een eigen vertrouweling op de cruciale plek in Brussel benoemen.