Airbnb weet dat het moet meebuigen

Verhuursite Wereldwijd treffen steden maatregelen tegen de overlast van verhuur via Airbnb. Het bedrijf moet iets met de vijandigheid, want die ondergraaft het bedrijfsmodel.

Foto KOEN VAN WEEL / ANP

Een „unieke” overeenkomst, noemde de gemeente Amsterdam in december trots de nieuwe afspraken met Airbnb. De vakantieverhuursite bouwt een teller in die aanbieders laat zien hoeveel van de maximaal zestig dagen per jaar ze nog mogen verhuren. En Airbnb levert Amsterdam in sommige gevallen informatie over verhuurders, zodat de stad gemakkelijker kan optreden tegen illegale hotels.

Het zijn toezeggingen die Airbnb tot voor kort weigerde te doen. Maar uniek? Over de hele wereld maken steden afspraken met Airbnb over regels voor de verhuur van woningen aan toeristen. Van Seattle tot Shanghai, van Jamaica tot Florence, van New York tot Barcelona. En de afgelopen tijd bond het bedrijf opvallend vaak ook in andere steden in, zoals New Orleans, New York en Londen.

Vijandige houding schaadt commercieel belang

Vanwaar dat plotselinge meebuigen van Airbnb, dat zich tot voor kort hard opstelde in onderhandelingen met steden?

Samenwerking met stadsbesturen is essentieel voor het voortbestaan van Airbnb, zegt Martijn Arets, internationaal adviseur op het gebied van onlineplatformen. „Hun basisbehoefte is vertrouwen. Dat je bij een wildvreemde kunt logeren zonder gedoe. Als gebruikers door gemeentelijke handhavers uit hun verblijf worden gezet omdat het een illegaal hotel blijkt te zijn, komt die belofte in gevaar. Samenwerking is ook een soort keurmerk tegenover gebruikers.”

Wereldwijd neemt de kritiek op Airbnb toe. Was de teneur in de begintijd van de deeleconomie nog vooral positief, nu schrijven media vooral over de schaduwzijden van vakantieverhuur van woningen: overlast in buurten, woningen die permanent verhuurd worden als illegaal hotel en een toenemende ongelijkheid doordat vastgoedbezitters rijker worden zonder zich aan regels te houden. Stadsbesturen voelen steeds meer druk iets tegen die uitwassen te doen.

Tegelijkertijd nemen de financiële belangen van Airbnb toe. Deze zomer werd bekend dat beleggers de waarde van het bedrijf schatten op 30 miljard dollar (28,8 miljard euro). Om dat belang waar te maken, en om winstgevend te worden, moet het bedrijf blijven groeien. Daarvoor heeft Airbnb de steden nodig, in plaats van dat ze zich tegen het bedrijf keren.

En dus doet Airbnb, dat handhaving altijd een taak van stadsbesturen noemde, concessies. „We willen dat vakantieverhuur duurzaam blijft voor de stad en zijn bewoners”, antwoordt Bernard D’heygere, woordvoerder van Airbnb in de Benelux, op de vraag waarom het bedrijf nu wél bereid is in bepaalde gevallen klantgegevens met overheden te delen. Zijn baas, oprichter en topman Brian Chesky, zei eerder in The New York Times: „We hebben onszelf altijd al beschouwd als partners van steden, maar we zijn steeds praktischer geworden.”

„Uiteindelijk schaadt een vijandige houding het commerciële belang van Airbnb”, zegt Tom Kibasi, directeur van het Instituut voor Publiek Beleidsonderzoek, een Britse progressieve denktank. „Op de lange termijn is het zowel goed voor zijn businessmodel als voor de maatschappij als er duidelijke regels zijn voor vakantieverhuur.” Voor het maatschappelijk belang is het volgens hem wel noodzakelijk dat ook andere vakantieverhuursites als Wimdu en 9Flats afspraken maken met lokale overheden over regels; iets wat ze tot nu toe weigeren.

Hoewel platformen als Airbnb vaak gezien worden als invloedrijke miljardenbedrijven waar kleine overheden niet tegenop kunnen, zijn ze in feite helemaal niet zo machtig, denkt Kibasi. „Ze zijn eigenlijk vrij kwetsbaar, omdat concurrentie op de loer ligt – anders dan bij bijvoorbeeld farmaceuten, die octrooirecht hebben op een bepaald medicijn. Uiteindelijk moeten ze lokale regels wel accepteren. Anders komt er een ander platform voor in de plaats.”

Bradley Tusk, politiek strateeg in New York die bedrijven als Airbnb adviseert, deelt die mening. Airbnb móet wel meewerken aan lokale regelgeving, anders wordt hun afzetmarkt drastisch kleiner, zei hij eerder in The New York Times.

Overigens kan het in de beginfase van een platform strategisch juist slim zijn lak te hebben aan lokale regels, zegt Bas Straathof, innovatieonderzoeker bij het Centraal Planbureau. Zo’n grijs gebied van regelgeving is dan juist nodig om de grootste te worden. Zo had Google vroeger een videodienst die technisch beter in elkaar zat dan YouTube, maar op die van Google kon je geen films uploaden met auteursrechtenbescherming. Gevolg: YouTube, dat zich niet aan die regels hield, werd veel groter en uiteindelijk door Google overgenomen.

Uniek in Europa?

Hoe heeft Amsterdam het dan gedaan in de onderhandelingen met Airbnb in vergelijking met andere steden? Is de nieuwe overeenkomst een doorbraak en „uniek in Europa”, zoals de gemeente zelf zegt, of zijn de afspraken „boterzacht”, zoals lokale oppositiepartijen vinden?

Voor het eerst zegde Airbnb toe een maximum te stellen aan het aantal nachten dat een aanbieder een woning kan verhuren ook in Londen gaat het bedrijf dat doen. In Parijs deed het ruim een halfjaar geleden nog minder vergaande concessies. Aanbieders die het maximum aantal verhuurdagen overschrijden, worden daar alleen per brief gewaarschuwd. De afspraak om in bepaalde gevallen informatie met overheden te delen, was toen nog ondenkbaar.

Maar in New Orleans ging Airbnb nog verder. Het bedrijf beloofde helemaal geen huizen meer aan te bieden in het hoteldistrict en hotelbelasting te heffen plus één dollar extra per nacht voor kosten om illegale hotels tegen te gaan. Ook hier zal Airbnb in sommige gevallen gegevens over verhuurders delen met de overheid.

Toch is Amsterdam goed uit de onderhandelingen gekomen, denkt adviseur Martijn Arets. „Je moet niet vergeten dat het zowel voor gemeente als Airbnb zoeken naar de balans is geweest. Je kunt ook niet alle verantwoordelijkheid op een platform afschuiven.” Het is afwachten hoe de deal in de praktijk zal uitpakken, zegt hij. Doet Airbnb daadwerkelijk wat het belooft, of helpt het de gemeente nauwelijks met het tegengaan van illegale hotels? En zijn de gemeente en Airbnb flexibel als er nieuwe situaties ontstaan?

De regelgeving rond vakantieverhuur is nog lang niet definitief. Elke afspraak die een stad met Airbnb maakt, zal als een soort bodemafspraak werken voor een volgende afspraak. Steden houden elkaar voorlopig nauwlettend in de gaten.

Zijn overheden niet te laat wakker geworden? Volgens CPB-onderzoeker Straathof is het niet zo gek dat overheden bij een nieuwe technologische ontwikkeling even wachten met regels stellen. „Kijk maar naar de auto: daar was ook niet meteen een heel systeem van regels voor.” De snelheid waarmee bedrijven als Airbnb groeien, is wél nieuw. „Dat betekent dat een overheid in relatief korte tijd ineens een heel groot bedrijf tegenover zich heeft, waar heel veel mensen gebruik van maken. Als je dan gaat reguleren, raak je ineens aan heel veel belangen tegelijkertijd.”

    • Mirjam Remie