Mensjes kijken in de dierentuin

Mensenpark In Dierenpark Emmen lopen geen olifanten meer rond, maar kunstenaars. De voormalige dierentuin moet een ‘cultureel kwartier’ worden. Het stinkt er wel nog een beetje.

Dierenpark Emmen moet een culturele broedplaats worden. Foto Sake Elzinga

Er zijn weinig plekken waar je zo’n direct zicht hebt op de dingen die voorbij gaan, als in een verlaten dierentuin. Sterker nog dan in een museum met oude spullen, voel je er het verstrijken van de tijd aan den lijve. Het is herfst in de voormalige dierentuin van Emmen, dat helpt ook mee. De bladeren vallen, de bordjes verwijzen naar lege dierenverblijven. Zet een paar stappen in de tijgerkooi, en je weet hoe afwezige tijgers voelen.

Sinds de verhuizing van dieren en personeel van het oude Dierenpark Emmen naar het nieuwe park Wildlands, aan de andere kant van een nieuw stadsplein, ontstaan op de oude plek nieuwe vormen van leven en gebruik. In juni ging het park weer open voor het publiek. Mensen kwamen wandelen en fietsen, Pokémons zoeken. Er zijn kraaien en eenden.

In het Biochron en de souvenirwinkel hebben vier vertegenwoordigers van kunst en cultuur hun intrek genomen. Het is de eerste stap naar een ‘cultureel kwartier’ dat de gemeente in dit deel van het park voorziet. Niet alle bebouwing is geschikt voor creatieve pioniers. De meeste ruimtes zijn hokken en kooien. In het olifantenhuis ruikt het naar olifant, bij de nijlpaarden naar nijlpaard.

De gemeente heeft het terrein overgenomen voor 65,5 miljoen euro, bij wijze van verhuiscompensatie voor zijn belangrijkste toeristische trekpleister. Bij de oplevering zonder levende have, begin dit jaar, lag er een ‘inspiratie- en ontwikkelkader’ waarin de mogelijkheden van het toekomstige ‘mensenpark’ werden geschetst. In plaats van een dichtgetimmerd, in één keer uit te voeren plan, kiest de gemeente voor ontwikkeling in stapjes. ‘Organisch’, met veel ruimte voor Emmer’ initiatief.

Wow-factor

Het kan nog alle kanten op. Op een plattegrondje staan symbolen voor bijna alles wat het leven de moeite waard maakt: cultuur en educatie, sport en spel, lekker eten en drinken, slapen. De centrale savanne blijft. Voor de ‘ontwikkelzones’ langs de randen van het park mogen commerciële partijen zich melden. In de entreezone voorziet wethouder Jisse Otter „een next level cultureel kwartier met een wow-factor.” Wat dat behelst weet Otter nog niet precies. De gemeente gaat een traject in met Fresh Forward, een inspiratiebureau uit Hilversum met een kleurrijk kantoor met skippyballen en Fatboy-kussens. Motto: ‘Imagine the next level’. Creatieve spil is chief imagination officer Jempi (Sjempie) Moens. Met een dreamteam van stakeholders gaat hij op zoek naar ‘het DNA van Emmen’.

Nederland - Emmen - Drenthe - 02-12 - 2016

Het Oude Noorder dierenpark, wat nu als park dient.
En als ‘ culturele broedplaats ‘

foto: Sake Elzinga

Nederland - Emmen - Drenthe - 02-12 - 2016

Het Oude Noorder dierenpark, wat nu als park dient.
En als ‘ culturele broedplaats ‘

foto: Sake Elzinga

Nederland - Emmen - Drenthe - 02-12 - 2016

Het Oude Noorder dierenpark, wat nu als park dient.
En als ‘ culturele broedplaats ‘

foto: Sake Elzinga

Nederland - Emmen - Drenthe - 02-12 - 2016

Het Oude Noorder dierenpark, wat nu als park dient.
En als ‘ culturele broedplaats ‘
Edelsmid Aafke Hof.

foto: Sake Elzinga

Foto’s Sake Elzinga

Jisse Otter zit ook in het dreamteam. Als hij één woord zou mogen onderstrepen in de beschouwingen over de oude dierentuin is het ‘reuring’. Reuring, beweging, dat er wat gebeurt. Het mag geen vakantiepark worden, die zijn er genoeg. Niet te veel winkels of horeca, die het leven elders uit het centrum trekken. Iets wat er nog niet is, met het Emmen-DNA, maar tegelijk on-Emmens. Een trekker. De planning loopt voorlopig tot 2020; analyse, sloop, tijdelijke en definitieve invulling, in fases waarin geduld een rode draad vormt.

Het park is prachtig zoals het nu is. Er zijn bomen en struiken, vijvers, fonteinen. De rest wordt aangevuld met herinneringen die bijna iedereen in Noord-Nederland aan het park heeft, en veel mensen van verder weg ook. Tot begin oktober werden er fotoborden met bezoekersfoto’s tentoongesteld. Een schoolklas in 1938, niet lang na de opening, de bruine beren in de sneeuw, nieuwjaarsochtend 1995. De savanne in 2012, al na de hoogtijdagen.

Een dierentuin is decor

Laat het zoals het is, zeggen veel mensen. Maar dat gaat niet. Veel gebouwen zijn in staat van verval. In een eerste sloopronde, deze winter, gaat de bavianenrots plat. Zonder bavianen is het slechts een kale rots met een grachtje eromheen. Niets in het park heeft de status van monument. Een dierentuin is decor, bezoekers zien alleen de kijkkant. De achterkant van de oude dierentuin is niet mooi, en heeft geen functie meer.

In onderzoeken naar woonaantrekkelijkheid eindigt Emmen altijd onderaan. De Emmenaren wonen ver van allerlei leuke dingen, en dicht bij minder leuke. Een lege dierentuin heeft echter bijna niemand. Maar helemaal uniek is het niet. In de Tweede Wereldoorlog sloot de dierentuin van Den Haag, in 1994 die van Eindhoven. 1 december 1985 was de laatste dag van Dierenpark Wassenaar. Het terrein heeft na ruim dertig jaar nog geen nieuwe bestemming, omdat eigenaar en gemeente het niet eens worden. Passerend verkeer ziet een glimp van overwoekerde ruïnes. Dat willen ze in Emmen niet.

Nederland - Emmen - Drenthe - 02-12 - 2016

Het Oude Noorder dierenpark, wat nu als park dient.
En als ‘ culturele broedplaats ‘

foto: Sake Elzinga

Nederland - Emmen - Drenthe - 02-12 - 2016

Het Oude Noorder dierenpark, wat nu als park dient.
En als ‘ culturele broedplaats ‘

foto: Sake Elzinga

Foto’s Sake Elzinga

Als de oude dierentuin in Berlijn, Kopenhagen of Amsterdam lag, ging het misschien vanzelf. Dan werd het een spontane broedplaats van creatieven, waarna het proces van gentrificatie zich zou voltrekken. Maar Emmen is geen Berlijn. Je moet als gemeente een handje helpen, of zoals wethouder Otter zegt: „stimulerend optreden”.

Gemeentelijk projectleider Marcel Schuurman is in de oude dierentuin op bezoek bij kunstschilder Ingo Leth. Die heeft het kassagebouw in een paar maanden getransformeerd in een ruime, lichte galerie met zijn schilderijen – kraanvogels en Oosterse schonen – aan de muur. Verderop in het Biochron is het atelier van kledingontwerpster Marika Houkes. Edelsmid Aafke Hof zit in de souvenirwinkel tegenover het Biochron.

Als poortwachters houden ze samen de parkingang in de gaten, ze zien wie er binnenkomt, ontvangen klanten en nieuwsgierigen, werken en wachten op wat komen gaat. Schuurman en Leth zitten ook in het dreamteam van Fresh Forward. Nu drinken ze koffie. „Ik denk dat die Jempi een bepaalde kracht heeft,” zegt Schuurman, „waar het in Emmen wel eens aan ontbreekt.”

Duik in het haaienbassin

De Emmenaren hebben hun oude dierentuin omarmd. In de zomer bood het park plek aan festivals en evenementen, openluchttheater, de stads-bbq. Bij tijden kon er niemand meer bij. Er zijn 157 plannen bij de gemeente ingediend. De Emmer politie verkende de tropische vogelkooi op mountainbikes. Het haaienbassin wordt omgebouwd tot een acht meter diep aquarium met een miljoen liter zoet water, te gebruiken door de Duikvereniging Emmen en Omstreken. Er komen vissen en kreeften in, en een echt scheepswrak. Aard en omvang zijn uniek voor Europa. Alleen in Dubai en de VS heb je een paar van zulke duikaquaria.

Emmen heeft zelfvertrouwen overgehouden aan pas opgeleverde, succesvolle projecten. Wildlands doet het goed, het net geopende Atlas-theater heeft on-Emmense allure, net als het nieuwe Raadhuisplein dat het oude centrum met Wildlands en theater verbindt: bijna grootsteeds, en letterlijk bruisend, met fonteinen en waterpartijen.

Dierenpark Emmen toen er nog wel dieren rondliepen.
Foto’s Sake Elzinga

Op een informatieavond in het gemeentehuis is veel belangstelling, vooral van oudere Emmenaren. Jisse Otter vertelt wat de gemeente wil, reuring onder andere, en waarom het vanwege eisen van kwaliteit en zorgvuldigheid even gaat duren. Er zijn vragen van mensen die problemen zien, van mensen die mogelijkheden zien. Er is angst voor lawaai, ongedierte, bebouwing hoger dan drie bouwlagen.

Vroeger zei de gemeente eenvoudig: daar komt dat, en daar dat, zegt Otter. Met organisch ontwikkelen is het afwachten. De gemeente stelt 10 miljoen euro beschikbaar voor fiets- en voetpaden, verlichting. Daarna wordt het, afhankelijk van het particuliere initiatief, „een prachtig park met wat meer of wat minder gras”. Het was mooi wat er gebeurde, met het kunst- en ambachtscluster rond de ingang, maar je kon je afvragen of het next level was.

Afgelopen december presenteerde Otter op het gemeentehuis het resultaat van een paar maanden dromen over het toekomstige park. De oude dierentuin wordt een ‘creatief mensenpark’ waar je de mens in al zijn creatieve veelkleurigheid tegenkomt. Ervaren, ontmoeten en meedoen staan centraal. Bewoners, creatieven en bezoekers vormen straks een doorlopende toekomstsymfonie die tot in de verre omtrek van Emmen te horen is.

In januari komen de sloopmachines. De bavianenrots en de bizonhokken zijn het eerst aan de beurt.