Chris Keulen

‘Het huisarrest heeft nut gehad’

Interview Het huisarrest voor een groep asociale asielzoekers in het azc van Weert is beëindigd. ,,De rust is wedergekeerd”, zegt Jos Heijmans, de burgemeester van Weert.

Nee, burgemeester Jos Heijmans van Weert wil niet op de foto op de grote trap in het hart van zijn gemeentehuis. „Dat is de plek van hoop. Daar poseer ik met gasten die ik ontvang. Daar worden plaatjes geschoten van bruidsparen net na de huwelijksvoltrekking.”

Die plek wil hij niet bezoedelen met een foto bij een verhaal over een noodbevel tegen een groep van 26 asociale asielzoekers. Het gaat om mannen tussen de 20 en 30 jaar uit verschillende landen in Noord-Afrika. Zij hadden zich de afgelopen weken schuldig gemaakt aan onder meer diefstal, vechten, vandalisme en intimidatie. Daarom kregen ze tijdens de jaarwisseling huisarrest.

Heijmans (D66) staat nog steeds voor die „noodzakelijke” maatregel, die hij anderhalve week geleden nam, maar hij voelt er nog steeds enig ongemak bij. „Ook omdat het niet past alle maatschappelijke cohesie die de afgelopen anderhalf jaar is gegroeid rondom het asielzoekerscentrum in Weert, met honderden vrijwilligers. Op een enkeling na is hier niemand meer tegen het opvangen van echte asielzoekers.”

Heijmans komt net uit overleg met betrokken instanties over verlenging van het noodbevel, waaronder het Openbaar Ministerie, het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers en de Dienst Terugkeer en Vertrek, een onderdeel van het ministerie van Justitie.

Hij heeft besloten de maatregel niet te verlengen. De 26 hoeven vanaf de nacht van maandag op dinsdag niet langer 23 uur per dag op het terrein te blijven van het Weertse azc (uitzondering was het uur tussen 13.00 en 14.00 uur). De instanties proberen ondertussen de procedure voor de versnelling van de uitzetting van de betreffende asielzoekers te versnellen. Waarschijnlijk wordt een deel van hen al binnen nu en veertien dagen uitgezet.

We denken in dit land dat we alles tot 23 cijfertjes achter de komma hebben geregeld.

Eind vorige week dacht u nog sterk aan verlenging aan het noodbevel?

„Dat klopt. Maar het blijkt echt gewerkt te hebben. De rust is weergekeerd. Een noodbevel is er alleen voor geval van nood. Van de groep van overlastgevende asielzoekers zijn er vijf met onbekende bestemming vertrokken, twee zitten in vreemdelingendetentie vanwege recente strafbare feiten. Ook twee anderen zijn de afgelopen weken om die reden aangehouden. Drie anderen omdat ze het noodbevel overtraden. De hele groep blijven we ook na vannacht goed in de gaten houden. Op het azc blijft de versterking van twee naar vier nachtelijke toezichthouders voorlopig gehandhaafd. En mocht het nodig zijn, dan komt er weer een noodbevel.”

Waarom heeft u destijds gekozen voor het noodbevel?

„Ik had als burgemeester drie alternatieven: een noodbevel, een noodverordening of gebruikmaken van de ‘voetbalwet’ [de Wet maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast]. Het is het noodbevel geworden. Omdat dit het snelst inzetbare instrument was. Voor een noodverordening is bijvoorbeeld eerst toestemming van de raad en van de commissaris van de koning vereist.”

Lees ook Burgemeester Weert hielp Syrisch gezin mee illegaliteit in

Heeft de kritiek van juristen op uw noodbevel een rol gespeeld bij het besluit om niet te verlengen? Het gaat immers om vrijheidsbeneming.

„Nee, die kritiek is zelfs niet ter sprake gekomen in het overleg. De discussie over de juridische voors en tegens van het noodbevel vind ik interessant. Maar bij besturen gaat het niet alleen over wetten en regels. Als dat wel het geval was, konden alle burgemeesters en wethouders naar huis worden gestuurd en kon het managen van gemeenten in Nederland aan de ambtenaren worden overgelaten. Het gaat echter om meer dan wetten en regels alleen. Besturen heeft ook te maken met humaniteit en moraliteit.

„Voor de humaniteit ben ik gaan staan, toen ik afgelopen mei een Syrische moeder met vier kinderen heb helpen onderduiken. Ze zou van het asielzoekerscentrum hier worden uitgewezen naar Duitsland, waar ze in de asielprocedure haar eerste vingerafdruk had gezet. Dat betekende dat de familie zou worden gescheiden van de broer van de moeder, die fungeerde als steun en toeverlaat van het gezin en die hier in procedure was. Dat vond ik niet te verdedigen.

„In het geval van de overlastveroorzakende asielzoekers kom ik op voor de moraliteit. De spanningen liepen te hoog op. Er was sprake van winkeldiefstallen, zakkenrollerij en vechtpartijtjes. Als burgemeester ben je verantwoordelijk voor openbare orde en veiligheid. Dan hoor je in een situatie als deze in te grijpen.”

Behalve de eerstverantwoordelijke voor openbare orde en veiligheid bent u als voorzitter van de gemeenteraad ook hoeder van het democratisch proces in uw gemeente. Als beslissingen van u dan mogelijk op gespannen voet staan met de rechtsstaat, moet u daar toch ongemak bij voelen.

„Natuurlijk. Maar ik moet iets. We denken in dit land dat we alles tot 23 cijfertjes achter de komma hebben geregeld. Maar dat is een misverstand. Een van de asielzoekers hier is bijvoorbeeld al voor de vijfde keer in een land in procedure. Die is al tweeënhalf jaar rond aan het kijken waar het hem misschien lukt. Dat klopt niet.

„Het is fijn als zaken goed zijn geregeld. Als mensen daar echter gebruik of zelfs misbruik van gaan maken, is er iets mis. Zeker als er criminaliteit in het spel is. Dan gaan we een grens over. Bovendien bederven ze het voor de 650 andere asielzoekers op het azc.”

Lees ook Asielzoeker zonder huisarrest danst het nieuwe jaar in
    • Paul van der Steen