Europese Unie kan het vluchtelingenprobleem niet wegdefiniëren

Het nu voorbije jaar begon met dramatische voorspellingen over aantallen vluchtelingen en migranten naar Europa, maar eindigde met geruststellende mededelingen van politieke leiders dat de stroom flink is ingedamd. Zo sprak premier Mark Rutte (VVD) in oktober in de Eerste Kamer over „een enorme daling”.

De UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, onthoudt zich van superlatieven, maar toont cijfers die eveneens een gestage daling laten zien. In de meest recente rapportage staat dat in 2016 360.380 mensen over de Middellandse Zee Europa binnenkwamen tegen meer dan een miljoen het jaar ervoor. De belangrijkste oorzaken: het in werking treden van de vluchtelingenovereenkomst tussen de Europese Unie en Turkije, waardoor de oversteek naar Griekenland vrijwel onmogelijk werd.

Bij deze ‘Turkijedeal’ kwam het afsluiten van de zogeheten ‘Westelijke Balkanroute’ waarlangs vluchtelingen en migranten via Griekenland en Macedonië verder noordwestelijk Europa introkken.

Minder mensen ondernamen dus de ongewisse tocht die daarentegen wel gevaarlijker werd. In 2015 was sprake van 3.771 doden en vermisten; het afgelopen jaar liep dit getal op tot 5.011. Het komt neer op gemiddeld vijftien verdrinkingen per dag. Een onthutsend getal waar de beschaafde wereld immuun voor lijkt geworden. In de Brusselse beleidstaal heet het dat de „alomvattende Europese aanpak van het migratievraagstuk positieve resultaten laat zien”.

Het is niet de eerste keer dat de Europese Unie zichzelf overschreeuwt. De lidstaten laten bij het nakomen van de verplichtingen over het onderdak bieden aan vluchtelingen een beschamende prestatie zien. Twee jaar geleden – toen de grote stroom nog maar net op gang was gekomen – waren er gedetailleerde plannen waarmee in totaal 160.000 mensen over de 28 lidstaten van de Unie zouden worden verdeeld. Dat getal is bij lange na nog niet gehaald.

De rauwe werkelijkheid voor dit jaar is dat in een guurder wordend maatschappelijk klimaat de druk op Europa om vluchtelingen en migranten op te nemen onverminderd groot zal zijn.

Hierbij is geen sprake van een keuze, maar van een gegeven. Mensen blijven zich melden bij de buitengrenzen van Europa die vooral in Italië en Griekenland ligt.

Dat ontslaat de andere lidstaten van de Europese Unie niet van de verplichting om hun verantwoordelijkheid te nemen. Het vluchtelingenprobleem is niet weg omdat de aantallen teruglopen. Integendeel. Het bestaat en zal voorlopig blijven. Wegdefiniëren heeft geen zin. Een eerlijke boodschap is soms een moeilijke boodschap.