Deal tussen oppositie en Kabila in Congo

In theorie treedt Kabila nu eind 2017 af, maar er zijn nog veel obstakels voor dat echt gebeurt.

Aartsbischop Marcel Utembi (tweede van links) en andere katholieke bisschoppen arriveren om het akkoord te tekenen. AFP Photo / JUNIOR D.KANNAH

Joseph Kabila blijft heer en meester in Congo, het einde van zijn mandaat vorige maand ten spijt. Vlak voor de jaarwisseling gingen de oppositiepartijen bij door de kerk bemiddeld overleg akkoord met een compromis waaronder Kabila tot eind 2017 aanblijft. Kabila moet wel een premier van het grootste oppositieblok benoemen en zijn aartsrivaal, de veterane oppositieleider Etienne Tshisekedi, zit een speciale interim-raad voor die gaat toezien op de machtsoverdracht in de overgangsperiode.

Veel details moeten nog worden geregeld en enkele controverses wachten nog op een ontknoping. De bemiddelende bisschoppen hadden eerst Kerstmis als deadline gesteld en toen dit niet lukte maakte ze er oudjaarsavond van. Maar op zaterdagavond bleven er geschilpunten bestaan tussen regering en oppositie en de geestelijken trokken zich steeds meer terug uit het overleg en lieten het debat over aan de politici. Het lijkt erop dat om één uur voor middernacht toen maar besloten is een akkoord te tekenen, hoewel er nog het nodige moet worden uitgewerkt.

AFP PHOTO / John Wessels
AFP PHOTO / John Wessels
Aartsbisschop Utembi en andere katholieke bisschoppen kondigen aan dat er een overeenkomst is gesloten tussen president Kabila en de oppositie.
Foto AFP PHOTO / Junior D. Kannah
AFP PHOTO / John Wessels

Aartsbischop Marcel Utembi (tweede van links) en andere katholieke bisschoppen arriveren om het akkoord te tekenen.

AFP Photo / JUNIOR D.KANNAH

De essentie van de deal is de acceptatie door de oppositiepartijen dat Kabila in functie blijft tot een opvolger vóór het einde van het jaar is gekozen, en dat Kabila belooft niet de grondwet te wijzigingen om een derde ambtstermijn te krijgen. Kabila had volgens de grondwet op 19 november vorig jaar verkiezingen moeten houden en een maand laten moeten aftreden. Al ruim een jaar saboteert de regering de organisatie van verkiezingen. De grote oppositiepartijen probeerden hem tot vertrek te dwingen door demonstraties. Het gevolg was tientallen door ordetroepen doodgeschoten betogers maar geen enkele concessie van Kabila.

Lees ook het stuk van correspondent Koert Lindijer over zijn bezoek aan Congo: In acht dagen Congo werd ik vijf keer bijna beroofd

Obstakels

In het akkoord is afgesproken de komende 12 maanden zowel presidents- als parlementsverkiezingen te houden, evenals voor regionale parlementen. Daar liggen vele obstakels die Kabila kan gebruiken voor uitstel. Verkiezingen organiseren in een land met de omvang van West Europa en zonder noemenswaardig wegennet is een taak voor Hercules. Er moeten vliegtuigen en helikopters worden ingezet en de regering zegt daarvoor 1,8 miljard dollar nodig te hebben, terwijl haar gehele begroting niet veel meer is dan 4,5 miljard dollar. Dus ook uit technische en financiële overwegingen hebben de geplande verkiezingen nog veel haken en ogen.

Op papier worden Kabila en Etienne Tshisekedi de machtigste mannen van het land. Alleen al door hun leeftijd zijn de twee werelden van elkaar verwijderd: Kabila is 45 jaar, Tshisekedi 84 jaar. Kabila komst uit het beboste oosten, Tshisekedi is populair in het westelijke Kinshasa. Sinds eerst vader Laurent Kabila in 1997 de macht veroverde door een rebellie en vervolgens zoon Joseph in 2001 overnam na de moord op zijn vader, is Tshisekedi systematisch buiten de macht gehouden, zijn lange staat van dienst in de oppositie ten spijt. Samenwerking tussen de twee aartsrivalen wordt moeilijk.

De regering arresteerde de afgelopen maanden honderden leden van de oppositiepartijen en de buitenparlementaire oppositie. Hoe groot het onderlinge wantrouwen tussen regering en oppositie is, toont dat beide partijen geen overeenstemming bereikten over de vrijlating van politieke gevangenen. Vooral het lot van Moïse Katumbi is belangrijk. Als gouverneur van de grondstofrijke regio Katanga was hij een bondgenoot van Kabila, tot hij vorig jaar bekendmaakte aan de presidentsverkiezingen te willen deelnemen. Volgens opiniepeilingen zou Katumbi vrije verkiezingen winnen en daarom ensceneerde de overheid een rechtszaak tegen hem. Hij werd tot drie jaar cel veroordeeld en ontvluchtte het land. De regering zegt hem te arresteren zodra hij terugkeert. Door dergelijke treiteracties kan Kabila de interim-periode traineren om zo lang mogelijk aan de macht te blijven, en te blijven profiteren van de illegale export van grondstoffen.