Klopjacht op schutter in Istanbul

Aanslag Club Reina Wie er achter de bloedige aanslag op de nachtclub zat, is nog niet duidelijk. Hoop op een beter jaar is in Turkije direct vervlogen.

De klopjacht op de dader van de bloedige aanslag op de nachtclub Reina in Istanbul op zondagnacht – een jonge man met een donkere baard – is nog gaande. De schutter wist te ontkomen in de chaos die hij aanrichtte. Hij liet zijn vuurwapen achter.

Tot nu toe zijn 39 mensen omgekomen en 65 gewond geraakt bij de aanval, waarmee het nieuwe jaar in Turkije op traumatische wijze is ingeluid. Vermoedelijk loopt het dodental nog op. Tenminste vier gewonden verkeren in kritieke toestand.

Wie er achter de aanslag zit is nog onduidelijk. De aanval op de discotheek, een populaire bestemming onder de seculiere elite van de stad en buitenlandse gasten, is nog niet opgeëist. Autoriteiten hebben nog weinig losgelaten over hun vermoedens. Ze lijken er vooralsnog van uit te gaan dat Islamitische Staat erachter zit.

Aanslagen in Turkije zijn het best van elkaar te onderscheiden aan de hand van het doelwit. Zijn dat soldaten of politie, dan is de terreur vaak het werk van de Koerdische PKK of de extreem-linkse splintergroep DHKP-C. De PKK gebruikt de laatste tijd vaak bommen in voertuigen. De laatste grote aanslag was op 10 december. Daarbij kwamen 44 mensen om, de meesten politie.

Is de aanslag gericht op burgers, vaak toeristen of andere buitenlanders, dan is het eerder het werk van jihadisten van Islamitische Staat. Die kiezen in Turkije tot nu toe meestal voor bomvesten en automatische wapens. Dat bleek toen op 12 januari vorig jaar een groep toeristen dichtbij de Blauwe Moskee werd omgebracht en toen drie terroristen op 29 juni tientallen slachtoffers maakten op luchthaven Atatürk in Istanbul.

De man die tijdens nieuwjaarsnacht om kwart over één Club Reina binnendrong had het gemunt op welvarende feestende burgers. De dure nachtclub is populair onder de Turkse seculiere jetset en expats. Je kunt er eten en de alcohol vloeit rijkelijk. In tegenstelling tot aanvankelijke mediaberichten was de dader niet verkleed als de kerstman, heeft de Turkse premier Binali Yildirim laten weten.

De terreurdreiging door IS tegen buitenlanders in Turkije is groot. Ambassades en consulaten hebben hun beveiliging fors verhoogd. Eind oktober werden familieleden van Amerikaanse diplomaten uit Istanbul geëvacueerd. Het Amerikaanse consulaat-generaal in Istanbul heeft Amerikanen geadviseerd om op hun hoede te zijn en plekken te mijden waar veel buitenlanders komen.

Smerige spelletjes

De nachtclub ligt aan de Europese kant van Istanbul, schuin onder de eerste brug over de Bosporus. Die brug kreeg na de couppoging van 15 juli een nieuwe naam: de ‘brug van de martelaren van 15 juli’, naar de doden die in die nacht vielen.

President Erdogan condoleerde de nabestaanden in een geschreven boodschap. Hij verklaarde dat de dader „chaos probeert te creëren”, maar dat Turkije niet zal toegeven aan de smerige spelletjes van terroristen”.

Premier Yildirim bezocht zondag slachtoffers in het ziekenhuis en benadrukte dat een aanslag als deze overal ter wereld gepleegd had kunnen zijn. Hij gaf een cryptische boodschap af:

„Terreur is overal terreur. Met twee maten meten in de strijd tegen terreur zal alleen leiden tot mislukken en kwetsbaarheid.”

De Turkse regering is kwaad omdat de reactie in het buitenland op terreurdaden van IS heviger is dan wanneer de PKK vergelijkbare hoeveelheden slachtoffers maakt. De Turkse regering beschouwt bovendien de beweging van Fethullah Gülen als een terreurgroep. Buiten Turkije wordt de Gülenbeweging niet zo gezien.

Direct na de aanslag kwam zondag een felle veroordeling door Mehmet Görmez, het hoofd van Diyanet, het directoraat voor religieuze zaken van de Turkse overheid. Dat is ongebruikelijk. Meestal reageren na een aanslag alleen ministers, gouverneurs en de president. Görmez schreef dat een gruweldaad een gruweldaad is, ongeacht waar die wordt gepleegd. „Of die nu op een markt, een heiligdom of een plaats voor vertier wordt begaan.”

Diyanet lijkt daarmee mogelijke kritiek voor te willen zijn. In de preek van afgelopen vrijdag waren nieuwjaarsvieringen veroordeeld als onislamitisch.

De golf aanslagen die Turkije treft hangt samen met de oorlogen in buurlanden Irak en Syrië en met de al veertig jaar durende strijd met de PKK, die met geweld meer rechten voor de Koerdische minderheid wil afdwingen. De regering en Erdogan hebben vaak kritiek gekregen voor de hoeveelheid Syrische vluchtelingen die zijn binnengelaten en voor de bemoeienis met de oorlog in buurland Syrië, waarin Turkije duidelijk partij heeft gekozen voor de oppositie tegen Assad.

Deze aanslag komt juist na een duidelijke koerswijziging. Samen met Rusland heeft Turkije het voortouw genomen bij een nieuwe wapenstilstand in Syrië. De Turkse regering heeft de invloed op een deel van de milities in de opstand tegen Assad gebruikt om die tot stand te brengen. Niet alle groeperingen zijn bereid de wapens neer te leggen. De strijd tegen IS gaat bovendien onverminderd door.