Een deal? Kabila blijft heer en meester

Congo

In theorie treedt Kabila nu vóór eind 2017 af, maar er zijn veel obstakels die dit kunnen voorkomen.

Bisschoppen in Congo zijn zondag op weg naar de ondertekening van het akkoord tussen regering en oppositie. Foto Junior D. Lannah / AFP

Joseph Kabila blijft heer en meester in Congo, het einde van zijn mandaat vorige maand ten spijt. Vlak voor de jaarwisseling gingen de oppositiepartijen akkoord met een compromis waarbij Kabila tot eind 2017 aanblijft, na bemiddeling door de Katholieke Kerk. Kabila moet wel een premier van het grootste oppositieblok benoemen en zijn aartsrivaal, oppositieleider Etienne Tshisekedi, wordt voorzitter van een speciale raad die zal toezien op de machtsoverdracht in de overgangsperiode.

Veel details moeten nog worden geregeld. De bemiddelende bisschoppen hadden eerst Kerstmis als deadline gesteld, wat later Oudejaarsavond werd. Er bleven echter geschilpunten bestaan tussen regering en oppositie. Het lijkt erop dat om één uur voor middernacht toch maar is besloten een akkoord te tekenen, al moest het nodige nog worden uitgewerkt.

Geen grondwetswijziging

Essentieel in de deal is de aanvaarding door de oppositie dat Kabila in functie blijft totdat een opvolger is gekozen, uiterlijk eind dit jaar. Ook belooft Kabila de grondwet niet te wijzigingen om een derde ambtstermijn mogelijk te maken. Kabila had volgens de grondwet op 19 november vorig jaar verkiezingen moeten houden en een maand later moeten aftreden, maar heeft het houden van verkiezingen steeds gesaboteerd. De oppositiepartijen probeerden hem tot vertrek te dwingen via betogingen. Het gevolg was tientallen doden door politiekogels maar geen concessie van Kabila.

In het akkoord is afgesproken in 2017 presidents- en parlementsverkiezingen te houden, en verkiezingen voor de regionale parlementen. Daar liggen vele obstakels die Kabila kan gebruiken voor uitstel. Verkiezingen houden in een land zo groot als West-Europa, zonder noemenswaardig wegennet, is een herculestaak, waarvoor vliegtuigen en helikopters nodig zijn. De regering zegt 1,8 miljard dollar nodig te hebben, op een budget van niet veel meer dan 4,5 miljard dollar. Ook op het technische en financiële vlak zijn er dus nog veel haken en ogen.

Op papier worden Kabila (45) en de veteraan Tshisekedi (84) de machtigste mannen van het land. Maar alleen al door hun leeftijd zijn ze werelden van elkaar verwijderd. Sinds eerst vader Laurent Kabila in 1997 de macht veroverde en vervolgens zoon Joseph in 2001 aantrad, is Tshisekedi systematisch buiten de macht gehouden. Samenwerking tussen beide rivalen wordt dan ook moeilijk.

De regering pakte de afgelopen maanden honderden leden van oppositiepartijen en de buitenparlementaire oppositie op. Hoe groot het wantrouwen tussen regering en oppositie is, blijkt ook uit het ontbreken van overeenstemming over de vrijlating van politieke gevangenen. Vooral van belang is het lot van ex-presidentskandidaat Moïse Katumbi, gouverneur van de grondstofrijke regio Katanga. Volgens opiniepeilingen zou Katumbi vrije verkiezingen winnen. De overheid ensceneerde daarop een proces, waarbij hij tot drie jaar cel werd veroordeel, maar het land ontvluchtte. De regering zegt hem te arresteren als hij terugkeert.

Door zulke treiteracties kan Kabila de interim-periode traineren om zo lang mogelijk aan de macht te blijven, en te blijven profiteren van de illegale export van grondstoffen.