Alles kraakt en alles beweegt in Europa

Europa

Wat staat op stapel in de werelddelen? In Europa zijn er veel verkiezingen. Waar let correspondent Caroline de Gruyter op?

Foto iStock

Voorspellingen doen over Europa in 2017 is niet zo simpel. Alles kraakt, alles beweegt. Het komt van buitenaf en van binnenuit. We zitten er allemaal met onze neus bovenop, flink gespannen, want zulke onzekere tijden hebben velen van ons nog nooit meegemaakt: loopt dit wel goed af? De schrijver Robert Musil, die in precies zo’n periode leefde, honderd jaar geleden, schreef: „Als je van heel dichtbij naar de wereldgeschiedenis kijkt, zie je niks.”

In 2014 werden alle voorspellingen voor dat jaar overvleugeld door de Russische annexatie van de Krim. Ook 2015 had zo’n overrompelende gebeurtenis: de vluchtelingen en, in hun slipstream, migranten die naar Europa kwamen.

Het afgelopen jaar stond eveneens in het teken van onverwachte gebeurtenissen: aanslagen in Parijs en Brussel, de Brexit-stem in juni, de verkiezing van Donald Trump in november. Wat 2017 brengt, mag Joost weten. „Events, my dear boy, events”, zei de Britse premier Macmillan, toen hem eens werd gevraagd wat het moeilijkste was aan zijn werk.

Na deze caveats een paar puntjes om op te letten:

1. Verkiezingen in Nederland, Frankrijk, Duitsland, en wellicht Oostenrijk en Italië.

Mensen raken nu al opgewonden, omdat een eurosceptische populist kan winnen. Dat zou voor Europa, waarin lidstaten de dienst uitmaken (en vaak een veto kunnen uitspreken) ingrijpende gevolgen hebben. Maar: onderschat het afschrikwekkende effect niet van de Brexit en de winst van Trump.

2. Brussel: gaat het ‘centrum’ het houden?

Lidstaten worden steeds assertiever. Dat bemoeilijkt het werk van Europese instellingen. De Commissie, die als taak heeft om bestaande afspraken tussen EU-landen te ‘bewaken’, verzwakt. Berlijn wordt dominanter. Groepen lidstaten, zoals de Visegradgroep (Hongarije, Tsjechië, Polen en Slowakije) negeren gemeenschappelijke afspraken. Brexit is hiervan een symptoom, niet oorzaak (er lijkt een overgangs-Brexit te komen).

3. ‘Wijdere wereld’: Let op de verhoudingen met Rusland en Turkije.

Als Donald Trump president Poetin de hand reikt, zoals aangekondigd, gaat dit de NAVO en Europa direct aan. Spanningen in het Balticum lopen op. Moskou destabiliseert met valse nieuwsberichten Europese democratieën en de Balkan. Détente zou mooi zijn. NAVO-land Turkije wordt actiever in Syrië. Schieten Europeanen te hulp, als dit scheef loopt? De vluchtelingendeal met Ankara blijft cruciaal voor Europa.

En wat gebeurt er in deze vier grote landen?