Commentaar

Topvoetbal is een vorm van kapitalisme dat overheden niet past

Je hoeft op het veld niet te scoren om financieel te winnen. Dat is een van de conclusies die naar voren komt uit de onthullingen in Football Leaks over internationaal en Nederlands profvoetbal. NRC en andere kranten in het Europese onderzoeksplatform EIC publiceerden de afgelopen maand artikelen die waren gebaseerd op Football Leaks en op eigen nieuwsgaring.

De herkomst van de documenten van Football Leaks is duister. Dat maakt deze bron voor sommigen omstreden. Maar over de authenticiteit van de contracten, verslagen en documenten van Football Leaks bestaat geen twijfel. Het maatschappelijk belang van voetbal, inclusief de financiële bemoeienis in Nederland van lokale overheden, rechtvaardigt de publicaties en de aandacht.

„Voetbal is oorlog” is een gevleugelde uitspraak van toptrainer Rinus Michels (1928-2005), die je niet letterlijk moet nemen. Maar „voetbal is zakendoen” is een motto dat de voetbalwereld zelf absoluut serieus neemt.

De documenten van Football Leaks bieden een uniek kijkje in de coulissen van het sportieve toneel waarop de sterren excelleren, modderen of falen.

Over die achterkamertjes van het internationale topvoetbal was de afgelopen jaren al het nodige naar buiten gekomen. En dat stonk. Met dank aan de Amerikaanse justitie die omkooppraktijken en andere witteboordencriminaliteit in het bestuur van de internationale voetbalorganisatie FIFA opspoorde.

In die schandalen waren vergelijkbare patronen te zien als naar voren komen in de Football Leaks-onthullingen. Dit is het winnaarskapitalisme ten voeten uit. De jacht op het grote geld infecteert clubs en spelers. De rol van spelersmakelaars en hun excessieve verdiensten in de spelershandel zijn onrustbarend.

Nederland speelt in die internationale handel ook nog eens een opmerkelijke rol als vestigingsplaats van BV’tjes die gebruikt worden voor internationale miljoenentransfers. Met dank aan de trustbedrijven en het netwerk van internationale belastingverdragen van Nederland. De Tweede Kamercommissie die de rol van Nederlandse partijen onderzoekt in de belastingontwijking (Panama Papers) zou ook best naar de voetbaltransfers kunnen kijken.

De vraag die eerder na internationale voetbalaffaires rees, is opnieuw aan de orde: hoeveel zelfreinigend vermogen heeft de bedrijfstak? De verwachtingen zijn niet hooggespannen. Zo moeilijk is het niet om bijvoorbeeld transfers te reguleren. Maar onwil en gevestigde belangen zitten in de weg. Voor (lokale) overheden die ooit voor de vraag komen te staan of zij hun plaatselijke of regionale club zullen redden, moet het wildwestkarakter een belangrijke overweging zijn. Betaald voetbal is een commerciële bedrijfstak, waar de overheid geen vanzelfsprekende redder in nood moet zijn.