Polen koopt beroemde Leonardo en Rembrandt voor een prikje

Voor 100 miljoen euro krijgt Polen een kunstcollectie die volgens ruwe schatting twee miljard waard is.

Het schilderij 'Dame met de hermelijn' in het museum van Krakau in 2012. Foto Michal Lapecki / Reuters

De Poolse staat heeft door een akkoord met een verzamelaar een kunstcollectie ver onder de marktwaarde kunnen kopen. Tot de collectie behoort het wereldberoemde schilderij ‘Dame met de hermelijn’ van Leonardo Da Vinci.

Het ministerie van Cultuur sloot donderdag maanden onderhandelingen af met een akkoord met Adam Karol Czartoryski. Dat is de erfgenaam van een familie van aristocraten die in twee eeuwen een enorme kunstcollectie heeft opgebouwd. Die is ondergebracht in het Czartoryski-museum in Krakau.

Onder het akkoord krijgt Czartoryski honderd miljoen euro voor de collectie. Die omvat behalve het schilderij van Leonardo ook ‘Landschap met de goede Samaritaan’ van Rembrandt, tekeningen van Renoir en werk van de in Haarlem geboren kunstschilder Dirk Bouts. Er zitten ook ongeveer 250.000 manuscripten bij.

Bestuur Czartoryski-stichting treedt af

Volgens een ruwe schatting is de hele collectie tussen de acht en tien miljard zloty waard, 1,8 tot 2,3 miljard euro. Het schilderij van Da Vinci alleen is verzekerd voor 331 miljoen euro.

“Ik wilde een schenking doen, het is mijn keuze”, zei Czartoryski. Zijn voorouders hebben “altijd gewerkt voor de Poolse natie”. Het bestuur van de Czartoryski-stichting is uit protest tegen het akkoord afgetreden; het vindt dat eerst een precieze schatting had moeten worden gemaakt van de waarde van de collectie.

Minister van Cultuur Piort Glinksi zei dat “de rechten van de Poolse natie op de collectie” nu veilig zijn gesteld. De regerende conservatieve partij Recht en Rechtvaardigheid legt sterk de nadruk op nationale trots en probeert culturele en industriële erfgoederen onder controle van de staat te brengen.

Hermelijn werd er later bij geschilderd

‘De vrouw met de hermelijn’ is een van de vier vrouwenportretten van Leonardo - een van de andere is de Mona Lisa, in het Louvre. Dit portret is na 1488 geschilderd - waarschijnlijk in 1490 - en laat Cecilia Gallerani zien, een minnares van de hertog van Milaan, Ludovico Sforza. De hermelijn wordt beschouwd als een symbool voor puurheid - kunsthistorici zagen in de keuze voor het dier ook een verwijzing naar de naam van Gallerani, omdat hermelijn in het Grieks γαλή is, ‘galè’. Wetenschappelijk onderzoek heeft twee jaar geleden laten zien dat Leonardo de hermelijn pas later erbij heeft geschilderd.

Het schilderij, van 54 bij 40 centimeter, was in 1798 gekocht door een voorvader van Czartoryski. In de Tweede Wereldoorlog is het door de nazibezetters meegenomen naar het Bode Museum in Berlijn. Na de oorlog is het teruggegeven.