Poetin pareert Obama met diplomatieke meesterzet

Relatie VS-Rusland

Na de Amerikaanse uitwijzing van 35 Russische diplomaten doet president Poetin helemaal niets. Zijn impliciete boodschap: Obama is al geschiedenis geworden.

Matroesjka’s die de aanstaande Amerikaanse president Trump en de Russische president Poetin uitbeelden Foto Andrej Rudakov / Bloomberg

En weer zet Poetin de Amerikaanse president Obama op het verkeerde been.

Vrijdag leek het scenario nog voorspelbaar. In antwoord op het uitzetten van 35 Russische diplomaten uit de VS – een strafmaatregel voor Ruslands vermeende inmenging in de Amerikaanse verkiezingen – zou Rusland 35 Amerikaanse ambassademedewerkers uitwijzen. Een dergelijk „voorstel” had de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov „ter goedkeuring” voorgelegd aan president Poetin. Bij diplomatieke conflicten hanteert Moskou steevast het principe van ‘symmetrie’: diplomaat om diplomaat, sanctie om sanctie.

In de aanloop naar Poetins beslissing had de vaste woordvoerder van Buitenlandse Zaken, Maria Zacharova, haar gebruikelijke agressieve toon nog wat aangescherpt. „De lui die acht jaar in het Witte Huis hebben gewoond”, zo schreef Zacharova donderdag op haar Facebook-pagina, „zijn geen regering, maar een bende boze, onwetende mislukkelingen.”

En toen kwam er vrijdagmiddag ineens een verrassende verklaring vanuit het Kremlin: Rusland gaat géén Amerikanen uitwijzen. „Aan Russische zijde is er alle grond voor een adequaat antwoord”, zo liet president Poetin weten. „Maar wij zullen ons niet verlagen tot het niveau van onverantwoorde huis-tuin-en-keukendiplomatie.” Ruslands volgende stappen in de Russisch-Amerikaanse betrekkingen, zo stelt de verklaring, zullen zijn gebaseerd „op de politiek van de regering van president D. Trump”.

U doet er niet meer toe

Poetin had net zo goed kunnen zeggen: beste vertrekkende president Obama, u doet er niet meer toe. Om nog wat extra zout in de wond te strooien, nodigde de Russische president de kinderen van alle Amerikaanse diplomaten uit voor de Nieuwjaars- en Kerstviering (Orthodox Kerstmis valt op 7 januari) rond de grote Kerstboom op het Kremlin. En o ja: de president van de Russische Federatie wenste „Obama en zijn gezin (…) een gelukkig nieuwjaar”.

Het was de zoveelste meesterzet van meester-tacticus Poetin. In de afgelopen drie jaar heeft Moskou het Witte Huis steeds weer het gras voor de voeten weggemaaid. Of het nu ging om de Krim, de oorlog in Oekraïne of om de Russische interventie in Syrië: de VS kwamen steeds te laat.

Ook bij het schandaal rond de gehackte en gelekte e-mails van topfunctionarissen van de Democratische Partij schrok Obama lang terug voor het publiekelijk beschuldigen van Rusland. Donderdag pas publiceerde de Amerikaanse regering technisch bewijs dat moet aantonen dat de Russische geheime diensten achter de hack zaten. De aandacht van de internationale media ging intussen vooral uit naar Obama’s strafmaatregelen – en Poetins superieure antwoord daarop.

De afgelopen jaren is Rusland zich steeds agressiever gaan gedragen. De annexatie van de Krim en Moskou’s geheime oorlog in Oekraïne zouden met enige goede wil nog kunnen worden beschouwd als defensief: Moskou beschouwt de Maidan-revolutie als westerse inmenging in de eigen achtertuin. Ruslands militair ingrijpen in het Midden-Oosten werd ingegeven door de angst dat de Syrische president Assad – een cruciale bondgenoot – onder de voet zou worden gelopen. Maar het lekken van gehackte e-mails van de Clinton-campagne is een offensieve operatie waarmee Poetin de toch al gespannen verhoudingen met de VS doelbewust heeft laten escaleren.

Dat beide landen inbreken op elkaars computersystemen is geen geheim. Maar tot nu toe werden hacks uitsluitend gebruikt voor spionage-doeleinden. Door selectief te lekken (Republikeinse mail werd niet openbaar gemaakt volgens Amerikaanse diensten) is Poetin een forse stap verder gegaan. De Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen is een aanslag op de soevereiniteit van het machtigste land op aarde.

Pesterijen en intimidatie

De hackers zijn niet het enige drukmiddel dat het Kremlin gebruikt. Afgelopen zomer liet het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken weten dat zijn medewerkers systematisch worden blootgesteld aan pesterijen en intimidatie. Diplomaten worden opvallend gevolgd, zonder geldige reden aangehouden en er wordt ingebroken in hun appartementen. Daarbij laten de inbrekers doelbewust sporen na: meubels zijn verschoven, de lichten zijn aan. In een geval had de inbreker zich ontlast op het tapijt. Tijdens de eerste termijn van Obama zouden inbrekers de hond van de Amerikaanse defensieattaché hebben afgemaakt.

Volgens nieuwszender Radio Free Europe raakten twee Amerikaanse diplomaten in november 2015 bewusteloos tijdens een VN-conferentie in Sint Petersburg. Iemand had iets in hun drankje gedaan. Afgelopen jaar werd een Amerikaanse diplomaat tegen de grond gewerkt door de Russische bewaker van zijn eigen ambassade. Volgens de Russen had de man zijn papieren niet laten zien.

Afgelopen woensdag verwees het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken expliciet naar de „onacceptabele” behandeling van zijn medewerkers.

De vraag is wel of Rusland iets opschiet met de nieuwe Koude Oorlog waarin Moskou en Washington zijn beland. Met een haperende economie en presidentsverkiezingen voor de boeg is Poetin er veel aan gelegen dat het Westen zijn sancties opschort. Met Trump in het Witte Huis lijkt dat ineens geen onmogelijkheid meer: de aanstaande president heeft meermaals laten weten de relaties met Rusland te willen verbeteren. Poetins verzoenende gebaar – géén ‘tegenmaatregelen’ – past daar uitstekend bij.