Obama houdt zich niet langer in en valt Rusland hard aan

Het staat nu volgens Obama vast dat Rusland heeft geprobeerd de Amerikaanse verkiezingen te beïnvloeden. Hij neemt ongebruikelijk scherpe maatregelen.

Poetin en Obama tijdens een G8-bijeenkomst in 2013 in Noord-Ierland. Foto: Alexei Nikolski/Ria Novosti

Met nieuwe sancties tegen Rusland, en het uitwijzen van 35 diplomaten, neemt Barack Obama op de valreep van zijn presidentschap een historische en riskante maatregel. De toch al verslechterde relatie tussen Rusland en de VS is met het decreet van Obama verder op scherp gezet.

Obama kondigde donderdag vergaande maatregelen tegen Rusland aan, als straf voor hun vermeende inmenging in de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Volgens het decreet van Obama zijn 35 Russische diplomaten en hun families per direct tot persona non grata verklaard. Ze hebben 72 uur om de VS te verlaten. Volgens de Amerikaanse regering waren de diplomaten in werkelijkheid spionnen voor de Russische regering. Het komt zelden voor dat de VS buitenlandse diplomaten uitwijzen, laat staan tientallen.

Twee compounds die door Rusland beheerd worden, in de staten New York en Maryland, moeten sluiten. Ze dienen volgens de VS als plekken om inlichtingen te verzamelen. Extra sancties zijn aangekondigd tegen twee Russische geheime diensten, de FSB en de GRU, en tegen bedrijven die met die diensten samenwerken.

Hacks ‘op topniveau gesteund’

Volgens Obama is duidelijk geworden dat Rusland hackers heeft gebruikt om de Amerikaanse presidentsverkiezingen te beïnvloeden. De afgelopen weken berichtten Amerikaanse media al dat de CIA en FBI geloofden dat Rusland actief probeerde Donald Trump verkozen te krijgen. Ze deden dit, volgens de diensten, door zowel de Democraten als Republikeinen te hacken, maar alleen Democratische mails te lekken naar WikiLeaks.

De klokkenluiderssite publiceerde de weken voor de verkiezingen duizenden mails van en naar campagneleider John Podesta. Hoewel ze weinig nieuws bevatten, gaven ze inzicht in de Clinton-campagne, en leidden ze de aandacht af van Donald Trump. Zo vormden ze een groot probleem voor de campagne van Hillary Clinton, die uiteindelijk de verkiezingen verloor. „Deze diefstal van gegevens, en de openbaarmaking ervan, kan alleen door het hoogste niveau van de Russische regering gestuurd zijn”, aldus de brief.

Eenden en grizzly’s

Rusland ontkent betrokken te zijn bij de hacks van Democraten. Regeringswoordvoerder Maria Zakharova noemde de regering-Obama „een groep losers op buitenlands gebied, bitter en bekrompen”. In een eerste reactie werd aangekondigd dat Anglo-Amerikaanse school in Moskou en een buitenverblijf van de Amerikaanse ambassade in Rusland worden gesloten, meldde CNN. Later op de ochtend stelde de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov voor om 35 Amerikaanse diplomaten uit te zetten, meldt het Russische persbureau TASS.

Opmerkelijk is de Koude-Oorlogsretoriek van beide kanten. De Russische ambassade in Londen publiceerde op Twitter een plaatje van een eendenkuiken, met de tekst ‘lame’, een toespeling op de zwakke ‘lame duck’-status van de vertrekkende Obama:

De Amerikaanse FBI en het ministerie van Binnenlandse Veiligheid publiceerden een rapport over de Russische betrokkenheid bij de hacks onder de titel GRIZZLY STEPPE.

De stap van Obama is tekenend voor zijn houding tijdens de laatste weken van zijn presidentschap. Obama houdt zich niet langer in, en lijkt erop uit oude rekeningen te vereffenen. Vorige week besloot de Amerikaanse regering niet langer bondgenoot Israël automatisch met een veto te beschermen tegen een resolutie in de VN-Veiligheidsraad over het nederzettingenbeleid. Minister John Kerry van Buitenlandse Zaken zei deze week in een toespraak dat de nederzettingen vrede in het Midden-Oosten onmogelijk maken.

Obama houdt zich niet langer in

De nieuwe sancties tegen Rusland zijn een gok voor Obama. Ze veroorzaken een schisma tussen de VS en Rusland, op een moment dat de twee landen elkaar nodig hebben om te praten over de toekomst van Syrië. Bij de onderhandelingen over het laatste staakt-het-vuren speelden de VS geen rol van betekenis. Tegelijkertijd wil Obama de binnenlandse kritiek pareren dat hij te stil is geweest over de Russische bemoeienis met de presidentsverkiezingen. Obama was tijdens de campagne bezorgd dat hij te partijpolitiek over zou komen, als hij de kwestie veel aandacht had gegeven. Die terughoudendheid is hem op veel kritiek van Democraten komen te staan.

De stappen die hij nu aankondigt, zijn vooral van symbolisch belang. Maar Obama is zich ervan bewust dat ze niet alleen in Rusland, maar ook in de Republikeinse Partij voor onrust zullen zorgen. Aankomend president Donald Trump bepleit een milde Rusland-politiek, en spreekt alleen maar bewonderend over Poetin. Hij riep Rusland tijdens de campagne zelfs (half grappend) op de e-mails van Hillary Clinton te hacken.

Trump reageert halfslachtig

Trump gaf een korte verklaring uit, waarin hij Obama’s maatregelen half verwierp. „Het is tijd voor ons land om verder te gaan, en grotere, betere dingen te doen.” Toch zal Trump volgende week met de inlichtingendiensten praten over hun conclusie dat Rusland zijn verkiezing mede heeft veroorzaakt. Trump verwierp die bevinding tot nu toe, maar hij is straks als president afhankelijk van de diensten die hij nu aanpakt. Woensdag zei hij dat onmogelijk is vast te stellen of Rusland echt verantwoordelijk was voor de hacks. „Mensen moeten gewoon doorgaan met hun leven”, zei hij. „In het computertijdperk weet niemand meer precies wat er gaande is.”

Maar in zijn Republikeinse Partij wordt hier met argwaan naar gekeken. Paul Ryan, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, juichte de nieuwe sancties van Obama juist toe. „Rusland deelt geen belangen met Amerika. Ze hebben voortdurend geprobeerd die van ons te ondermijnen.” In het Congres, dat door Republikeinen gedomineerd wordt, is meer dan genoeg steun voor Obama’s harde opstelling. Zo creëert Obama een groot probleem voor Trump, die de sancties na zijn aantreden snel terug zal willen draaien. Trump kan dat in theorie doen, maar zal dan een goed verhaal voor zijn eigen partij moeten hebben.