Zó proberen politici te framen

Politieke woorden

De kunst voor politici is om hun woorden zo te kiezen dat hún frame blijft hangen. De komende campagne gaat het vooral over ‘samen’.

VVD-leider Mark Rutte richt zich op de stille meerderheid van „koppige optimisten” Robin van Lonkhuijsen / ANP

Dé succesformule voor een krachtige politieke term die langer dan een week blijft hangen? Het is een raadselachtige mix van „geluk, goede timing en de vraag of een woord lekker bekt”, zegt Hans de Bruijn. Hij is hoogleraar bestuurskunde aan de TU Delft en houdt zich veel bezig met politiek taalgebruik.

Zo’n woord hoeft zeker níét van tevoren uitgedokterd te zijn, zegt De Bruijn. Kijk naar de aanstaande Amerikaanse president Donald Trump, die over zijn concurrent Jeb Bush in de campagne eens zei dat hij een low energy person was. „Het sloeg enorm aan. Trump zei later dat het zomaar bij hem was opgekomen en dit ook niet had verwacht.”

Ook in Den Haag doen alle politici eraan mee: ze willen de werkelijkheid in hun eigen woorden vangen, liefst zo dat hun ‘frame’ bij kiezers blijft hangen. „Knettergek” is één van de favoriete woorden van PVV-leider Geert Wilders om wie dan ook weg te zetten, of hij het nu over rechters of collega-politici heeft. De kracht zit hier in de herhaling.

Ze willen de werkelijkheid in hun eigen woorden vangen, liefst zo dat hun ‘frame’ bij kiezers blijft hangen

Te veel over een oneliner of pakkende term nadenken, pakt niet altijd goed uit, zegt De Bruijn. Dat komt gekunsteld over: „Ik heb dat zelf soms bij Alexander Pechtold, die goochelt wel erg veel met woorden.” Terwijl, zegt hij, het op zich legitiem is dát politici aan framing doen: ze proberen de complexe samenleving die amper meer te doorgronden valt in simpele termen uit te leggen.

In de komende verkiezingscampagne staan twee ‘basisframes’ tegenover elkaar, verwacht hoogleraar De Bruijn: dat van de politici die het ‘samen willen doen’ en dat van hen die ‘in control zijn’. VVD-leider Mark Rutte richt zich bijvoorbeeld op de stille meerderheid van „koppige optimisten”. En PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher wil de „hitsers en splitsers” geen kans geven.

Aan de andere kant staat Wilders die steeds als boodschap afgeeft dat andere politici gewoon niet doen wat nodig is; volgens hem de grenzen sluiten en Nederland „de-islamiseren”.

Welke woorden uit politiek Den Haag zijn aan het eind van dit jaar blijven hangen? Een overzicht.

Januari: Plan-Samsom

PvdA-fractievoorzitter Samsom komt met het plan veerboten met asielzoekers terug naar Turkije te sturen, in ruil voor een luchtbrug voor vluchtelingen van Turkije naar de EU. Het is de basis van wat de Turkije-deal gaat heten.

Februari: Informatiedrager

Bijna 48.000 euro subsidie voor wc-rollen met kritiek op het Oekraïneverdrag. Het maakt niet uit hoe de boodschap wordt verspreid, zegt de subsidiegever, als die maar tot maatschappelijk debat leidt.

April: Nederturken

Columniste Ebru Umar gebruikt het als scheldwoord na juichende reacties op haar arrestatie in Turkije. Als in: „Ik feliciteer jullie Nederturken met je NSB-gedrag.”

Mei: Dobberneger

Aanduiding van vluchteling die via een gammel bootje richting Europa komt. Werd ook als kwalificatie tegen Sylvana Simons gebruikt toen zij zich deze zomer bij Denk aansloot.

Augustus: Couveusebaby

Aan het begin van het politieke jaar geeft Diederik Samsom toe dat hij zijn PvdA-fractie te weinig aandacht heeft gegeven. „Ik heb de couveusebaby verwaarloosd.” Later zegt hij dat de metafoor ongelukkig is.

September: Cafetariamodel

Premier Rutte windt zich op over Erdoganlievende Nederturken die de persvrijheid in Nederland aanvallen. In tv-programma Zomergasten zegt hij het voor het eerst: „We hebben in Nederland geen cafetariamodel waar je kunt shoppen in waarden.”

Oktober: Flitsleden

Voor 2 euro kun je PvdA-lid worden en kiezen wie lijsttrekker wordt. Jacques Monasch wil een open verkiezing met ook stemrecht voor niet-leden, het partijbestuur verzint deze oplossing. Monasch, ontevreden, stapt op.

Hitsers en splitsers

De hitsers en splitsers moeten volgens vicepremier Lodewijk Asscher geen kans krijgen in Nederland. Hij introduceert de term bij zijn kandidaatstelling voor het PvdA-lijsttrekkerschap. Asscher wint.

November: Geitenpaadje

Premier Rutte over het moeilijke ‘smalle pad’ dat hij in Brussel bewandelt om een oplossing te vinden rond het ‘nee’ bij het Oekraïne-referendum. In december lukt het en is de EU akkoord over een bijsluiter bij het verdrag.

December: Levend stemkastje

GeenPeil, van het Oekraïne-referendum, gaat de politiek in. Toekomstige Kamerleden stemmen zoals de meerderheid van hun leden voorschrijft. Dit moet de democratie redden van „beroepspolitici die hun kiezers haten.”

Zetelrovers

Met het vertrek van Monasch bij de PvdA telt de Tweede Kamer 17 fracties, een record. Een meerderheid besluit het toekomstige zetelrovers moeilijker te maken: minder spreektijd, geld en ondersteuning.