Recensie

Andere Tijden in de twenties: zedenverwildering in bananenrokje

De special ‘Jaren van Voorspoed’ is weer een adembenemende compilatie van archiefmateriaal van het geschiedenisprogramma ‘Andere Tijden.’

Josephine Baker in Volendam, in 'Andere Tijden' (NTR/VPRO).

In de jaren 20 van de vorige eeuw had niemand het over een interbellum. Dat er nog een oorlog zou komen, wist immers niemand en bovendien was de Grote Oorlog aan ons voorbijgegaan. Nederland was een eiland van rust en stabiliteit.

Zo omschrijft historicus Hans Goedkoop het althans in zijn commentaar bij Jaren van Voorspoed, weer zo’n adembenemende compilatie van archiefmateriaal, als special van Andere Tijden (NTR/VPRO). De meeste beelden uit de jaren twintig, uiteraard zonder origineel geluid, komen uit het archief van Filminstituut EYE. Ze werden voorzien van passende geluidseffecten, muziek en citaten uit persartikelen, vooral uit De Groene en Het Leven.

Zelden heeft Nederland zo’n tijd meegemaakt, waarin de remmen los gingen, liberaal vooruitgangsdenken de trom sloeg en de welvaart tot in de hemel leek te groeien. „Alles werd lichter, leuker, luxer”, omschrijft Goedkoop het sentiment. Natuurlijk waren het elektrisch licht, de etalage en het warenhuis al eerder tot ons gekomen, maar nooit zo toegankelijk voor iedereen, tot in Veendam toe.

Tekst gaat verder onder de video

Welke beelden maken nu nog de grootste indruk? Natuurlijk de optocht waarmee het Rode Kruis geld inzamelt voor „hongerend Duitsland”, net iets te hard afgeknepen als verliezer van de vorige oorlog. Maar ook de vrouwen die recht in de camera kijken voor een stembureau. Bij de Kamerverkiezingen van 1922 mochten ze voor het eerst hun Algemeen Kiesrecht in de praktijk brengen.

Ook de krotten in de volkswijken met rokende kinderen en een plaggenhut nabij Emmen doen de mond open vallen. Armoe was er altijd al, het nieuws bestond uit het realiseren van gesubsidieerde betaalbare woningen voor iedereen, door woningcorporaties.

Maar het meest intrigerend is toch wel de angst voor zedenverwildering, zoals bijvoorbeeld geformuleerd in het eindrapport van de Regeringscommissie inzake het Dansvraagstuk. Als de gereformeerde krant De Standaard al waarschuwde tegen de oneerbaarheid van vleeskleurige kousen, hoe groot moet de ontzetting dan wel niet geweest zijn over het bananenrokje van Josephine Baker, optredend in bioscooppaleis Tuschinski?

De Amerikaans-Franse danseres, in de pers omschreven als „koffiebruin”, gaat ook naar Volendam, waar ze zich in klederdracht hult. Met locale kinderen danst ze voor de camera en probeert de lange rokken van de meisjes een eindje op te tillen. Verschrikt deinzen die terug, tot een oudere vrouw ze gedecideerd bij haar wegtrekt.

Het programma biedt een terugblik op een tijd van snelle veranderingen en toenemende openheid. Tegelijkertijd marcheert op NPO1 in walstempo de 19de eeuw weer onze tijd binnen, bij de registratie van André Rieu op het Vrijthof (AVRO-TROS), ten overstaan van duizenden fans uit de hele wereld. Music for the Millions, in rokkostuum en lange, pastelkleurige glitterjurken. Hier heerst het hedonisme, met een knipoog, maar wel met heimwee naar de romantiek: Strauss en Léhar, maar ook gerecycled in muziek uit My Fair Lady en Dr. Zhivago, beide uit het midden van de jaren zestig, toen Nederland ook op zijn kop gezet werd door grote veranderingen. De miljoenen zitten daar zelden op te wachten.