De Coolsingel: van autoweg naar groene boulevard

Heraanleg Coolsingel

De Coolsingel moet in 2020 weer hét visitekaartje van Rotterdam zijn. Landschapsarchitect Adriaan Geuze en wethouder Adriaan Visser beschrijven de dilemma’s van de metamorfose.

Jordy Rietbroek

Een racebaan is de Coolsingel al lang niet meer, maar de straat fungeert nog steeds als hoofdverkeersader door het stadscentrum. Een vierbaansweg in tweeën gesneden door een tien meter brede middenberm voor de tram. Langzame weggebruikers moeten het doen met lastige oversteekplaatsen, relatief smalle voet- en fietspaden aan verrommelde zijkanten met een kille uitstraling. De historische panden aan de oostzijde en de grote zichtlijnen van de stadsboulevard – die begin twintigste eeuw werd aangelegd op de plek van de gedempte singel – zijn aan het oog onttrokken door allerhande bouwwerken. Kortom: een weinig uitnodigende straat.

Maar dat gaat veranderen. Het autoverkeer heeft straks nog maar twee rijstroken en verhuist naar de oostkant. Parkeren op straat wordt ontmoedigd met een tarief van vier euro per uur maar aangemoedigd in de parkeergarages rondom het stadscentrum met een uurtarief van twee euro. Fietsers verhuizen naar de westzijde, met naast een tweerichtingsfietspad een twintig meter brede boulevard waar het aangenaam toeven is, met een hoogwaardige bestrating, vijf rijen bomen en ander groen, sierlijk meubilair en nieuwe ornamenten in de stijl van de Gispen-lantaarns voor het stadhuis. De fiets- en wandelboulevard loopt van het Hofplein tot aan de Schilderstraat, de korte verbinding tussen de Witte de Withstraat en de Schiedamsedijk. Dankzij negen grote oversteekplaatsen wordt de Coolsingel een belangrijke schakel tussen Lijnbaan- en Laurenskwartier en het gebied rondom de Blaak. Prijskaartje: 58,1 miljoen euro.

Verkeersstromen

Het aanpakken van de verkeersstromen was een aaneenschakeling van dilemma’s. Visser: „Het uitgangspunt voor de herinrichting lag al vast. Twee colleges geleden werd besloten om de Coolsingel autoluwer te maken. Maar hoe doe je dat en hoeveel minder auto’s zijn dat? Om daarachter te komen, lieten we verkeers- en vervoersstudies uitvoeren. Daaruit bleek dat per etmaal 22.000 voertuigen van noord naar zuid over de Coolsingel gaan. De helft komt niet uit Rotterdam en heeft het stadscentrum niet als eindbestemming. Dit betekent dat je 10.000 voertuigen via een alternatieve route richting Zuid moet laten rijden. Via de ’s-Gravendijkwal, Weena en Westersingel en Goudsesingel en Mariniersweg. Minder rijstroken maken de Coolsingel minder aantrekkelijk voor auto’s maar hebben ook gevolgen voor de hulpdiensten. Zij moeten kunnen uitwijken als het verkeer vaststaat. Daar moet je rekening mee houden bij het verleggen van de rijstroken en plaatsen van extra bomen en groen. Dat groen kan ook vluchtroutes blokkeren bij evenementen, zoals de marathon.”

Links de Coolsingel met noodwinkels, met op de achtergrond de bij de bombardementen verwoeste Bijenkorf. Daarnaast is te zien hoe in 1964 de metro werd aangelegd. Uiterst rechts een luchtfoto uit 1987. In het midden de Coolsingel nu.

Grote foto Jordy Rietbroek, kleine foto’s ANP

Ontwerpbureau West 8 was vooral benieuwd naar de uitkomst van het politieke debat over de autoluwe Coolsingel, zegt Adriaan Geuze. „De tijd is er nu rijp voor, maar de auto is voor velen nog steeds heilig en het autoverkeer op de Coolsingel is een cruciaal aspect van de stad. De heraanleg van boulevards is overal moeilijk maar was in Rotterdam extra lastig. Bovengronds heb je te maken met tramrails en -masten, ondergronds met de riolering en leidingtracés voor stadsverwarming. Die verplaatsen kost al gauw tientallen miljoenen euro’s. Aansluitingen op zijstraten, het Hofplein en het Churchillplein vereist nieuwe kruispunten en stoplichten, waarmee je zo twee miljoen euro verder bent. Het grote geld zit hem niet in de bestrating maar in de tijdelijke maatregelen voor het verkeer, het verplaatsen van bomen en bekabeling. Logisch dat de gemeente 2,5 jaar de tijd nam om het plan te finetunen. Driekwart van de discussie ging over de verkeerscirculatie en het parkeren in de binnenstad. Dit kostte extra tijd omdat ook rekening moest worden gehouden met hulpdiensten en festivals. Voor die laatste was het belangrijk dat de Coolsingel niet meer volledig afgesloten hoeft te worden voor het verkeer, waardoor je als stad flexibeler bent bij een Koningsdag- of kerstmarkt.”

Fietsverkeer

Het verplaatsen van fietsers naar de westzijde was ook geen sinecure, zegt wethouder Visser. „Hoe scheid je de fietsers van de voetgangers? Een verhoogde stoeprand levert problemen op voor evenementen zoals de marathon. Hekwerken eveneens. Ze doen fietsers ook sneller fietsen terwijl de snelheid eruit moet vanwege de oversteekplaatsen. Wegneembare hekken en een fietspad in twee richtingen passen hier een mouw aan. Maar waar laat je dat tweerichtingsfietspad beginnen? Als je dat bij het Churchillplein doet, dan is de kans groot dat fietsers met bestemming oostzijde vanaf het Maritiem Museum rechtdoor fietsen en gaan spookrijden over de stoep. Dat voorkom je door het fietspad te laten beginnen bij de Schilderstraat. Eenmaal op de Coolsingel kunnen ze via negen oversteekplaatsen naar de oostzijde. Het alternatief is de nieuwe parallelle fietsroute via Korte Hoogstraat en Rodezand. Die wordt geüpgraded. Samen vormen de tweerichtingsfietspaden een ladder met negen sporten over de Coolsingel.”

Het tweerichtingsfietspad laten beginnen bij de Schilderstraat had ook als voordeel dat zo een aansluiting ontstaat op de Witte de Withstraat. Een belangrijke oost-westroute. Geuze: „De Witte de Withstraat trekt sinds de opknapbeurt veel meer fietsers die een terrasje gaan pikken waardoor de omzet stijgt. Dat effect is een-op-een bewezen, net als trouwens op de nieuwe Meent, en hopen we straks ook te zien op de Coolsingel.”

Bestrating

Het soort bestrating en de kleur was ook een dilemma. „De Coolsingel wordt zeer intensief gebruikt. Naast doorgaand verkeer is er ook veel laad- en losverkeer voor de winkels en horeca én bouwverkeer bij evenementen. Dan heb je een robuuste bestrating nodig. In vrijwel de hele binnenstad ligt acht centimeter dik graniet met een blauwgrijze uitstraling. Dat past niet bij de monumentale gebouwen langs de Coolsingel. Die hebben allemaal een crèmekleurige uitstraling. De koude kleur van het graniet haalt deze gebouwen naar beneden terwijl je ze juist omhoog wil halen. Dan moet je kiezen voor warmere kleuren, zoals grijsbruin/-beige en grijs- of roodpaars, zo bleek uit proefstukjes in het trottoir voor onder andere het stadhuis. In Leuven en Eindhoven hebben wij in het verleden gewerkt met greskasseien, een bruinbeige natuursteen met een roodwarme toon. Ideaal om de Coolsingel van zijn kille uitstraling af te helpen. Door stenen van verschillende kleuren te combineren, voorkom je dat de bestrating het effect krijgt van een badkamervloer. Het fietspad krijgt geel asfalt voor de zichtbaarheid en een natuurstenen niet-opstaande stoeprand vanwege evenementen zoals de marathon.”

Plinten

Warme bestrating maakt de Coolsingel niet automatisch gezelliger. Dat hangt volgens landschapsarchitect Geuze ook af van de zijstraten, die samen een boulevard vormen, en van de invulling van de plinten. „Die zijn nu saai en er is weinig reuring. Veel winkelruimtes staan leeg, panden zijn vervallen. Je moet het hele gebied revitaliseren. Net als bij Rotterdam Centraal. Het nieuwe Stationsplein en de rode loper ernaartoe nodigen nu uit om te flaneren en trekken ondernemers aan. Daarom moet de entree van de Coolsingel ook worden geüpgraded. Wie nu arriveert in metrostation Beurs komt pas via een donker en stenig kruip-door-sluip-door gangenstelsel op straatniveau. Je moet beneden het daglicht toelaten en in één keer op de Coolsingel staan. Alles wijst erop dat revitalisering ook daar gaat lukken. De inkt van het definitieve ontwerp was nog niet droog of het voormalige postkantoor werd verkocht. Er komen woningen, een 5-sterrenhotel, winkels en een fitnessruimte in. Hotel NH Atlanta Rotterdam gaat het oude, tien meter hoge en drie verdiepingen tellende Grand Café op de Coolsingel in ere herstellen met voor de deur een groot terras. Jammer alleen van de drie lelijke paviljoens verderop die de zichtlijn blokkeren.”

foto ANP

De paviljoens zijn het stadsbestuur een doorn in het oog, maar toch blijven ze voorlopig staan, zegt Visser. „Er rust nog een erfpacht op van een jaar of tien. Dat recht afkopen voor een groot bedrag, weegt niet op tegen de stapel stenen. Dan kun je beter een paar jaar wachten en de exploitanten vragen de lat iets hoger te leggen en zich te vestigen in de plinten van de Coolsingel. Die zijn uitermate geschikt voor kwaliteitshoreca. Mensen kunnen straks makkelijker om de kiosken heen lopen doordat de stoep breder wordt. Zodra de erfpacht is afgelopen, kun je de gebouwtjes weghalen en de gaten dichtstraten.”

Over de invulling van plinten maakt de wethouder zich weinig zorgen. De eerste stappen zijn volgens hem gezet. „Zo bekijkt C&A of ze de ingang kunnen verplaatsen naar de Coolsingelkant en komt er naar voorbeeld van het Lijnbaanakkoord een Coolsingelakkoord over eenvormigheid van de plinten. Het monumentale ABN Amro-gebouw wordt verbouwd tot Forum Rotterdam met woningen, winkels, horeca en kantoren. In het voormalige kantoorgebouw De Utrecht komen appartementen. Beleggers en ontwikkelaars hebben al interesse getoond. Hetzelfde geldt voor de Robecotoren. De nieuwe gebiedsinvulling is een toevoeging voor publiek dat langsloopt. Van die looproute profiteren alle zaken in de plinten.”

Onbeslecht

Eén dilemma is nog niet beslecht: voldoende fietsparkeermogelijkheden. De autoluwe Coolsingel nodigt straks uit om de fiets te nemen. Dat vereist zo’n 2.700 extra fietsparkeerplekken naast de ongeveer 1.000 die er momenteel zijn. Voorafgaand aan het Coolsingel-besluit nam de gemeenteraad een motie aan waarin staat dat er een onderzoek komt naar nieuwe fietsparkeerlocaties. Visser: „Het gaat om grote inpandige stallingen, eventueel ondergronds, ter hoogte van het stadhuis en de Koopgoot. Onder een aantal panden bevinden zich grote kelders. De eigenaars zijn best geïnteresseerd om die beschikbaar te stellen. We willen het plan klaar hebben voor de Voorjaarsnota.”