Na een halve eeuw een autostrada voor ‘schoon en eerlijk’ Zuid-Italië

De snelweg tussen Salerno en Reggio Calabria stond lang symbool voor alles wat er mis is met Italië. Een vernieuwde autostrada betekent een streep onder het verleden.

Het 'Viadotto Italia', een van de hoogste viaducten ter wereld, op de snelweg tussen Salerno en Reggio Calabria Foto Wikimedia

De A3, de autostrada van Salerno naar Reggio Calabria, 440 kilometer verder in het puntje van de Italiaanse laars, is decennia lang symbool geweest voor wat er mis is met Italië. Problemen met het afmaken van projecten: met de aanleg is in 1962 een begin gemaakt, maar hij is nu pas ‘klaar’. Politieke beïnvloeding: in plaats van een goedkoper tracé langs de kust is gekozen voor een ingewikkeld traject dwars door de bergen, omdat een politicus wilde dat ‘zijn’ stad Cosenza aan de weg zou komen liggen. En maffia: de weg is wel „het langste corpus delicti van de wereld” genoemd omdat mafiose aannemers en onderaannemers er miljoenen aan hebben verdiend.

Maar vorige week was het feest. „Vandaag eindigt een tijdperk dat in de jaren zestig is begonnen en zetten we het woord ‘einde’ onder het verhaal van een project dat generaties lang is bestempeld als het eeuwig onvoltooide’’, zei de baas van de Anas, het Italiaanse rijkswaterstaat, toen het ruim 440 kilometer lange tracé officieel voor geopend werd verklaard.

Er waren veel hoogwaardigheidsbekleders uit Rome gekomen. Maar de president van de provincie Reggio Calabria, Giuseppe Raffa, vond het „een farce’’. Begin dit jaar had toenmalig premier Renzi gezegd dat de weg in een paar maanden klaar zou zijn – een belofte die veel premiers vóór hem ook al hadden moeten intrekken. Er is onder hoge druk gewerkt, een nieuw viaduct wordt aangeprezen als het één na hoogste van Europa (na Millau in Frankrijk). Maar de weg kon alleen maar als ‘klaar’ worden bestempeld omdat geplande werkzaamheden aan drie stukken van in totaal 58 kilometer werden geherdefinieerd: niet meer ‘aanleg’, maar ‘onderhoud’.

De beroemde Autostrada del Sole is in 1964 na acht jaar werken geopend: ongeveer 550 kilometer van Milaan naar Roma, dwars door de Apennijnen. Maar voor de autostrada die het zuiden moet ontsluiten, was meer dan een halve eeuw nodig. Al in 1974 werd de weg voor de eerste keer geopend verklaard, maar toen waren grote delen éénbaansweg en in de meest bergachtige stukken moest je haarspeldbochten maken. De Salerno-Reggio Calabria werd synoniem met autoleed: omleidingen, wegversmallingen, files wegens werkzaamheden, viaducten die niet meer betrouwbaar waren. Dat deze autostrada gratis was, verzachtte het leed maar nauwelijks.

Anas, het Italiaanse Rijkswaterstaat, over het afmaken van de A3:

Het leek wel alsof hier altijd aan de weg werd gewerkt, en dat was ook precies de bedoeling van maffiose bouwbedrijven. Een spijtoptant van de Calabrese maffia heeft verteld hoe maffiafamilies zorgvuldig de contracten onder elkaar verdeelden. „De Autostrada A3 is de grootste maffiadeal geweest in de wereld van publieke werken’’, schreef maffiadeskundige Attilio Bolzoni.

Om een streep te zetten onder het verleden is de nummering veranderd, van A3 naar A2 (de oude A2 liep van de stad Rome naar Napels, maar na een nieuwe verbinding met de A1 is ook het stuk Rome-Napels A1 gaan heten). Er is ook een nieuwe naam: Autostrada del Mediterraneo. Minister van vervoer Delrio hoopt dat deze autostrada opnieuw een symbool wordt, maar dan van „het schone en eerlijke zuiden”.