‘Een clown leert mensen omgaan met pijn en tegenslag’

Clowns zijn niet eng, vinden ze zelf. Ze zorgen juist voor een band met het publiek. “Als iemand toenadering zoekt, dan is het toch altijd de clown?”

Een beeld uit de video op Vimeo

Clowns hebben geen gemakkelijk jaar achter de rug. Hun witte schmink en bonte kleding haalden het nieuws vooral vanwege horrorclowns: kwaadwillende figuren, die kinderen en volwassenen ’s avonds schrik aanjoegen met messen en bijlen. Voor sommige Nederlandse clowns – en ook voor McDonalds – aanleiding om de rode neus tijdelijk óf definitief op te bergen.

Hoewel clowns ergens wel iets sinisters en unheimisch hebben, willen de meeste van hen toch vooral het publiek vermaken. Ze bieden hun toeschouwers een soort bevrijding, zegt clown Joel Jeske van het Big Apple Circus in een documentaire van de American Theatre Wing, die een aardige inkijk geeft in het vak. Hij zegt:

“Clowns in het circus zorgen voor de menselijke verbinding met het publiek. Als er iemand is die toenadering zoekt of je de hand schudt, dan is het wel de clown. […] Zij vallen en doen zich pijn zodat jij dat niet hoeft te doen.”

‘Pijn omvormen naar gelach’

Precies daarin zit ook de kracht van de figuur, vindt David Shiner, een clown die al tientallen jaren met name in het theater speelt. “De kern van het ‘clownen’ is het menselijk lijden”, legt hij uit. “Het draait om het lachen om zaken die pijn doen en om dingen waar je je helemaal niet zo goed over voelt.”

“Een clown spelen is krachtig omdat het leert omgaan met het menselijke bestaan. Het gaat om pijn omvormen tot gelach.”

Gemakkelijk is dat zeker niet, zegt Slava Polunin, een bekende Russische clown, in de documentaire. Voor clowns in het theater zit de humor namelijk in hele kleine, subtiele zaken, weet hij: grap na grap is niet genoeg. En in het circus heb je te maken met een beperkende omgeving.

“Doordat het publiek in een ring zit, moet je daar alles meerdere keren doen, zodat iedereen het kan zien. En je optreden moet ook geschikt zijn voor alle leeftijden, van grootmoeders tot kinderen.”

De documentaire over clowns is slechts één van de video’s over theater door de American Theatre Wing. Bekijk de documentaires over onder meer poppenspelers, schaduwspel en choreografie hier.

    • Joost Pijpker