Cultuurstrijd in Europa over lot van Italiaanse bank

Monte dei Paschi

De redding van een Italiaanse bank roept andere reflexen op in Italië dan in Duitsland. En de ECB, die krijgt van alle kanten kritiek.

De Monte dei Paschi-bank in Siena, Italië. Foto Reuters / Max Rossi

De saga rond de Italiaanse probleembank Monte dei Paschi di Siena gaat niet alleen over die bank zelf. De redding van de bank door de Italiaanse staat heeft een klassiek conflict binnen de eurozone aan de oppervlakte gebracht, tussen Zuid en Noord. Aan de ene kant staan de rekkelijke Italianen, die aandringen op clementie . En aan de andere kant staan de precieze Duitsers, die zich opwerpen als verdediger van „de regels” die in Europa zijn afgesproken voor wankele banken. Tussen beide kampen bevinden zich nu – óók klassiek – de Europese instituties, in dit geval vooral de Europese Centrale Bank (ECB).

Hoewel de Italiaanse staat miljarden euro’s moet steken in Monte dei Paschi, nadat een eigen poging van de bank om kapitaal aan te trekken mislukte, heeft de Italiaanse minister van Financiën Pier Carlo Padoan niets dan lof voor de bank. In een interview met zakenkrant Il Sole 24 Ore zei Padoan donderdag dat het bestuur van de bank „heel goed werk” heeft geleverd. „De bank is in uitstekende conditie en zal zeer succesvol zijn”.

De ECB krijgt van Padoan juist een veeg uit de pan, omdat de bankentoezichthouder begin deze week onverwacht besloot dat Monte dei Paschi niet 5, maar 8,8 miljard euro aan kapitaal nodig heeft. „De politiek maakt altijd deel uit van zulke beslissingen en de ECB koos voor een heel rigide aanpak.” Padoan beschuldigt de ECB ook van „ontransparant” gedrag.

De boodschap die het Italiaanse publiek meekrijgt: de bank uit Siena doet het uitstekend, de regering in Rome staat vierkant achter de bank, en de toezichthouder in (het Duitse) Frankfurt is onnodig streng. In een commentaar noemde dezelfde krant de ECB zelfs „calvinistisch”. Sinds kort is de ECB, en niet meer de Italiaanse centrale bank, de bankenwaakhond. De Italiaanse toezichthouder ging vroeger heel anders om met dit soort crises, schrijft de krant. Daar werd wel eens wat „onder het tapijt geschoven”.

Duitse politieagent

In Duitsland leeft de zorg dat precies dit nu ook weer gebeurt. Want waarom wordt Monte dei Paschi met belastinggeld gered, terwijl nieuwe EU-regels voorschrijven dat beleggers hiervoor de rekening moeten betalen? Een woordvoerder van minister van Financiën Wolfgang Schäuble zei woensdag: „De ECB en de Europese Commissie moeten consequent controleren en waarborgen dat de Europese regels door de Italiaanse autoriteiten in acht worden genomen.”

Het is de taal van de politieman uit Berlijn die telkens weer klinkt in de eurozone, en die eerder in Griekenland en Portugal tot irritatie leidde. Toen ging het over overheidsbegrotingen, nu dus over bankenreddingen.

Binnen de ECB komt het allemaal samen. Want in het bestuur van de afdeling bankentoezicht in Frankfurt zitten Duitsers én Italianen. Volgens Il Sole 24 Ore werd de ECB-beslissing om de vereiste kapitaalinjectie voor Monte dei Paschi op te hogen niet unaniem genomen. Onduidelijk is of de Italianen tegen stemden.

Eindverantwoordelijk is de ECB-bestuursraad waarin de president van de Duitse Bundesbank zit, Jens Weidmann. Ook hij zei deze week dat er „zorgvuldig moet worden gecontroleerd” of Italië de regels wel volgt.

    • Mark Beunderman