Aan een verse Coolsingel hoort een opgeknapte Gabo

Kunst

Het is een gezichtsbepalend kunstwerk, de sculptuur van Naum Gabo, maar volkomen in verval. Volgend jaar wordt het eindelijk opgeknapt.

Er ligt al jaren een gedetailleerd restauratieplan klaar voor de sculptuur van Gabo. Foto Jordy Rietbroek

Volgend jaar gaat het dan eindelijk gebeuren. Dan wordt het torenhoge, totaal verroeste sculptuur op de Coolsingel gerenoveerd.

‘Het ding’, zoals de sculptuur zonder titel van Naum Gabo ook wel wordt genoemd, of ‘de bloem’, staat sinds 1957 aan de Coolsingel bij warenhuis de Bijenkorf, en is het grootste constructivistische kunstwerk dat ooit in de openbare ruimte is geplaatst.

Het besluit om het beeld te renoveren is niet zomaar tot stand gekomen. Daaraan gingen jaren van actievoeren vooraf, mede op initiatief van Sculpture International Rotterdam (SIR), een programma van het Centrum Beeldende Kunst Rotterdam, dat belast is met het beheer van de openbare kunstwerken. Zo organiseert SIR al meer dan twee jaar iedere vrijdagavond tussen half zes en zes uur lof- en klaagzangen bij het beeld, om aandacht te vragen voor de deplorabele staat waarin het zich bevindt.

Het probleem is dat het beeld juist géén openbaar kunstwerk is, in de zin dat het geen eigendom is van de gemeente. Het is wel een rijksmonument, maar dat geeft rijk of gemeente geen extra bevoegdheid om onderhoud af te dwingen, zegt Dees Linders, artistiek leider van SIR. „Het betekent alleen dat ze het niet zomaar mogen weghalen. Ingrijpen kan alleen als het dreigt in te storten, en dus gevaarlijk wordt.”

Het beeld is sinds 2004 eigendom van vastgoedfonds IEF Capital, dat ook eigenaar is van het pand van de Bijenkorf aan de Coolsingel. Voor die tijd was het van de Bijenkorf, dat ook het initiatief nam tot het maken van het werk. In 1953 besloot de toenmalige Bijenkorf-directeur en liefhebber van moderne kunst G. van der Wal een monumentaal werk van Gabo te plaatsen bij het nieuwe gebouw van de Bijenkorf. De reden daarvoor was gedeeltelijk stedenbouwkundig van aard.

Oplossing

Nadat het oude warenhuis aan de Blaak was gebombardeerd, ontwierp de Amerikaans-Hongaarse architect Marcel Breuer een nieuw pand aan de Coolsingel. Dat pand moest passen in het zogeheten ‘Basisplan’ van de wederopbouw. Op die plek aan de Coolsingel moest volgens dit stedebouwkundig plan een uitspringend element in de gevel komen, als tegenhanger van de trappen aan het Beursplein. Er moest dus een uitbouw komen, maar Breuer weigerde een uitstulping aan zijn vierkante gebouw te maken.

De oplossing werd ‘Het Ding’. In overleg tussen opdrachtgever, architect en gemeente Rotterdam werd besloten een permanente, monumentale sculptuur neer te zetten, die de stedenbouwkundig vereiste tegenhanger van de Beurspleintrappen kon vormen.

Het werd een moderne landmark, op de evenzo moderne Coolsingel, schreef Dees Linders in een oproep tot renovatie in 2011. „De Gabo werd tot icoon van de moderne kunst en van de kunst in de buitenruimte. [...] Samen met De Verwoeste Stad (1951) van Ossip Zadkine (eveneens op initiatief van Van der Wal) en Wall Relief No. 1 (1954) van Henry Moore, markeerde De Gabo het begin van de internationale beeldencollectie van de stad Rotterdam.

Er ligt al jaren een gedetailleerd restauratieplan klaar, maar de hoge kosten van ten minste 700.000 euro waren een belemmering. De gemeente weigert bij te dragen aan de kosten van de restauratie, ook na herhaaldelijk aandringen vanuit de gemeenteraad. Eind augustus besloot eigenaar IEF Capital uiteindelijk een aanvraag in te dienen voor de restauratie, die dus volgend jaar van start moet gaan. „Wij zijn druk doende met de voorbereidingen van de restauratiewerkzaamheden”, zegt het bedrijf. „Over de precieze aanvangsdatum kunnen wij naar verwachting medio januari verdere mededingen doen.”