Onbekend zelfportret Judith Leyster ontdekt

Van de beroemdste Nederlandse schilderes uit de Gouden Eeuw was maar één zelfportret bekend. Tot er nog een in een Brits landhuis opdook.

Links: Het bekende zelfportret van de jonge Judith Leyster, circa 1630. Rechts: Het herondekte zelfportret van Judith Leyster van rond 1650. Foto National Gallery of Art, Washington / Christie’s

Een verloren gewaand zelfportret van Nederlands beroemdste schilderes uit de Gouden Eeuw, Judith Leyster, is teruggevonden in een Brits landhuis. Het is eerder deze maand voor ruim een half miljoen euro bij Christie’s in Londen geveild.

Het zelfportret is waarschijnlijk zo’n 20 jaar geschilderd nadat Judith Leyster rond 1630 als twintiger een zwierig zelfportret had gemaakt. Dat is nu een topstuk uit de National Art Gallery in Washington. Dat beroemde zelfportret uit 1633 toont een lachende, zelfverzekerde jonge vrouw die een muzikant schildert. Het is geschilderd in de losse trant van tijdgenoot Frans Hals. Het was waarschijnlijk het meesterstuk waarmee Leyster lid werd van het Haarlems schildersgilde Sint Lucas – als enige vrouw.

Leyster (1609-1660) bouwde al jong een zelfstandige praktijk als schilder op in Haarlem, maar trouwde vervolgens met een (minder goede) schilder, Jan Miense Molenaer. Ze kregen vijf kinderen, van wie er drie jong stierven. Onder haar eigen naam schilderde ze niet meer, ze werkte waarschijnlijk samen met haar man in diens studio. Haar werk raakte in de vergetelheid.

Laten zien dat ze het nog kon

Het herondekte zelfportret, waarop Leyster zichzelf als volwassen schilderes afbeeldt, van rond 1653, schilderde ze waarschijnlijk na het grootbrengen van haar kinderen. Het lijkt een echo van het zelfportret dat ze als jonge schilderes van zichzelf maakte. Judith Leyster wilde waarschijnlijk laten zien dat ze het nog kon, aldus Christie’s oude meesters-expert Alexis Ashot in The Times.

Dat het werk bestond, was voornamelijk uit documenten bekend. Waar het was, was onduidelijk; de familie van wie het doek was, wist niet meer dat het van Leyster was, volgens Brendor Grosvenor van Art History News.

Vrouwelijke kunstschilders waren zeldzaam in de Gouden Eeuw. Ze kregen ook weinig erkenning: veel werk van Leyster is jarenlang toegeschreven aan Frans Hals. Pas in de 19de eeuw werd Leyster als ‘de beste vrouwelijke schilder van de Gouden Eeuw’ herontdekt. Er zijn maar enkele tientallen werken van Leyster bekend. In 2009 werd nog een onbekend werk van haar ontdekt, dat altijd in privébezit was geweest, een bloemstilleven uit 1654 dat ze had gesigneerd als juffrouw Molenaer, dus met de naam van haar man. Daaruit bleek volgens kunsthistorici dat ze ook na haar huwelijk was doorgegaan met schilderen.