Recensie

Nieuws en de gulden snede

Bianca Stigter

In de eindeloze reeks nieuwsfoto’s die dagelijks voorbij komt, viel vorige week een foto van de moord op de Russische ambassadeur in Turkije op. Dat gebeurde niet omdat juist deze moord zo belangrijk was, en ook niet omdat het bijzonder was dat deze moord was vastgelegd – bij de meest verschrikkelijke gebeurtenissen zijn tegenwoordig steevast camera’s aanwezig.

Ook van de aanslag op ambassadeur Andrej Karlov in Ankara bestaan meerdere foto’s. Er waren minstens drie professionele fotografen aanwezig in het centrum voor hedendaagse kunst in Ankara, waar Karlov een tentoonstelling aan het openen was van foto’s met het thema Rusland door Turkse ogen. Maar er was één foto die eruit sprong, juist omdat hij niet op een foto leek. Het is eerder een kunstwerk. Op de staande foto, die gemaakt werd door Burhan Ozbilici voor persagentschap AP, steekt de dader zijn linkerarm in de lucht, in zijn rechter houdt hij zijn wapen. De ambassadeur ligt op de grond en wordt sterk verkort weergegeven. De foto is in kleur maar lijkt zwart-wit, de galerie en de kleding van de mensen is zwart, wit en grijs; de enige kleur komt van de drie foto’s die aan de muur hangen, kleurige landschappen met kerken onder luchten met intens blauw.

Misschien is het dankzij de kale, lege setting dat de indruk ontstaat alsof je naar een toneelstuk kijkt waarin al het overbodige is weggelaten; dit is een verheviging van de werkelijkheid. Het is een snapshot, in een honderdste van een seconde genomen, dat verraadt de gezichtsuitdrukking en de beweging van de das, maar het is ook een zorgvuldige compositie. De foto van Burhan Ozbilici doet denken aan de fotoserie van Robert Longo uit 1979, Men in the Cities, maar ook aan oude schilderijen. Caravaggio zou het geschilderd kunnen hebben.

De foto van dader Mevlut Mert Altintas en zijn slachtoffer Andrej Karlov is niet de eerste die aan schilderijen doet denken. Wie herinnert zich nog de foto van een vechtpartij in het Oekraïense parlement uit 2014? Ook toen werd de vergelijking gemaakt van een foto van deze gebeurtenis met een schilderij uit de Renaissance. Het komt zo vaak voor dat er nu zelfs een naam bestaat voor het fenomeen, Accidental Renaissance.

De vraag is hoe toevallig die gelijkenis is. De meeste fotografen zullen ook wel les hebben gehad over de Renaissance tijdens hun opleiding. Vaak wordt de gelijkenis bewezen geacht door te demonstreren dat de foto’s net als schilderijen uit de Renaissance opgebouwd zijn volgens de gulden snede. De kwestie blijft: worden wij tot die manier van afbeelden aangetrokken omdat ons nu eenmaal geleerd is dat mooi te vinden of is dit idee van schoonheid aangeboren? Nature of nurture, ook in de fotografie. Als nature wint, hoe kan er in de kunst dan ooit iets nieuws worden uitgevonden? Zelfs foto’s die door drones gemaakt worden, zouden ons dan alleen bevallen als ze op oude schilderijen lijken.