Het jaar van de ruimterimpeling

De Science Top-10

Eindelijk werden dit jaar zwaartekrachtgolven gemeten. Maar 2016 was ook het jaar van de synthetische eiwitten.

De cover van Science.

De belangrijkste wetenschapsdoorbraak van 2016 was het best bewaarde wetenschapsgeheim van 2015. Want de onvoorstelbaar precieze meting van zwaartekrachtgolven (trillingen van de ruimte zelf) was al in september 2015 gedaan, maar ze werd pas in februari 2016 bekend gemaakt. Alles moest gecheckt en gedubbelcheckt worden, want eerdere claims bleken op drijfzand gebouwd.

Volkomen terecht is deze ontdekking nu door de redactie van het wetenschappelijk tijdschrift Science uitgeroepen tot de belangrijkste wetenschappelijke doorbraak van 2016. Honderd jaar geleden was het bestaan van trillingen van de ruimte zelf al voorspeld door Albert Einstein. Nu pas konden in kilometers lange buizen ruimterimpelingen worden gemeten, veel kleiner dan de doorsnee van een proton. Eindelijk ‘hoorden’ we zo de echo van een botsing tussen zwarte gaten, die zich 1,3 miljard jaar geleden afspeelde. Korte tijd later werd zelfs al weer een tweede botsing gemeten.

Afgelopen jaar was ook het jaar waarin zelflerende software onverwacht een go-kampioen versloeg en de nieuwe genmanipulatietechniek crispr-cas brede toepassing vond. De wetenschapsredactie van NRC zou deze twee toekomstbepalende ontwikkelingen, biotech en kunstmatige intelligentie (KI), naast deze zwaartekrachtgolven tot belangrijkste drie van het afgelopen jaar hebben uitgeroepen. In de Science-lijst verschijnt de KI-doorbraak als een van de negen ‘runners up’. De crispr-techniek zelf is ouder dan 2016 en valt voor Science af als doorbraak van dat jaar.

De meeste andere hoogtepunten uit de Science-top-10 werden ook door NRC beschreven, al was dat soms lang geleden. Wetenschappelijke doorbraken hebben vaak diepe wortels. Nanopore sequencing, een nieuwe manier om DNA af te lezen, werd in NRC al in 2010 beschreven. En een voorloper van de doorbraak in metalenzen, een nieuw type lens voor zichtbaar licht, beschreef NRC in 2002, toen er alleen nog microgolven mee konden worden verbogen.

Opvallend is dat nummer één van de lezers van Science ontbrak in de top-tien van de redactie. Een doorbraak in het embryo-onderzoek staat wat de lezers betreft bovenaan.

Uit de lijst van Science miste de NRC-redactie alleen de synthetische eiwitten. Daarom op deze pagina, op de valreep van 2016: een inhaalstuk.

De rest van de runners up: de planeet bij de dichtstbijzijnde ster Proxima b, het weghalen van ‘slapende’ cellen tegen veroudering, de empathie bij chimp, bonobo én orang oetan, de muizeneicellen uit het lab, en die éne menselijke migratiegolfOut of Africa’: voor trouwe NRC-lezers kan de Science-doorbrakenlijst verder geen verrassing zijn geweest.