De Graafschap-uit, het was een wedstrijd als alle andere

Debacle van Doetinchem

Alles liep mis bij Ajax op 8 mei 2016. Door de 1-1 tegen De Graafschap ging de titel verloren en werd PSV kampioen. Terugblik op een week waarin weinig fout kon gaan. „We leven niet anders naar dit duel toe.”

Foto Olaf Kraak/ANP

Het is feest, en waarom ook niet. Maandag 2 mei is de tweede editie van het Ajax Foundation Gala. Op de middenstip in de Arena is de fine fleur van sponsors samengekomen voor een diner, voor zang en dans en natuurlijk de veiling voor het goede doel. Ajax-directeur Dolf Collee doet VIP-arrangementen voor ‘Europese uitwedstrijden’ in de aanbieding. Groepsduels Champions League, dat staat wel zo’n beetje vast. Ook voor de kopers, die er vier keer 7.000 euro voor neertellen. Jop Ubbens van Christie’s hamert af.

Wat kan er nog fout gaan? Voorpret voor het titelfeest is voelbaar op het gala. In totaal levert de veiling 2,5 ton op. De spelers van Ajax, strak in clubkostuum, serveren de drankjes, schenken gazpacho uit en gieten vloeibare stikstof over het voorgerecht. Op de piano speelt Ivo Niehe. „Je vraagt je af: heeft alles wel een reden?”, zingt hij. „Waarom ben je met 81 punten nog niet kampioen?”

FC Twente is de dag ervoor met 4-0 verslagen, het kampioenschap is nog één uitwedstrijd tegen het nietige De Graafschap verwijderd. Frank de Boer ziet aan de spelersinterviews na de overwinning op FC Twente dat van een jubelstemming geen sprake is. Dinsdag én woensdag krijgen de spelers zelfs vrijaf. Pas op donderdag 5 mei gaat de blik echt naar zondag, De Graafschap-uit. Eerst een stevige fysieke training, dan een tactische sessie op vrijdag. De zaterdagtraining is vooral voor het goede gevoel.

Kampioen worden, De Boer weet hoe het werkt. Draaiboeken, voorbereidingen treffen. Een podium dat al opgebouwd wordt. „Dat moet toch gebeuren”, zegt hij. Het komt hem alleen wat te dichtbij met spelers die al bezig zijn met de polsbandjes voor het besloten feest in de A’DAM Toren zondagnacht. Ieder mag vijf familieleden meenemen, of vrienden.

Zelf geeft de trainer van Ajax die week nog interviews aan Trouw, AD, De Telegraaf en NRC. Vragen over zijn eigen toekomst wimpelt hij af. Intimi weten dan al dat de Ajax-directie een nieuwe trainer moet vinden. De kampioenswedstrijd zal De Boers laatste zijn als Ajax-trainer, kan het mooier? Ja, zonder dat loopgips aan het rechterbeen, te danken nog aan een afgescheurde achillespees.

Pollensmog

Het is warm, die zondag 8 mei. Onbewolkt, ruim 25 graden. Perfect zomerweer, behalve voor de hooikoorts patiënten. POLLENSMOG, kopt De Telegraaf. De Giro d’Italia koerst door Gelderland, Maarten Tjallingii verovert op de Posbank de bergtrui.

Om elf uur ’s ochtends vertrekt de spelersbus van het Arena-dek. „We leven niet anders naar dit duel toe”, heeft De Boer steeds verkondigd. Een wedstrijd als alle andere, doen wat je altijd doet. Protocol is protocol. Gewoon ’s ochtends met de bus naar Doetinchem, zoals altijd als de aftrap om half drie ’s middags is. Titelwedstrijd of niet – een hotelovernachting komt niet ter sprake.

Ruim een uur later komen de kampioenen in wording aan bij het Van der Valk-hotel aan de A12 bij Duiven. In een motivatie-video die de technische staf toont ziet Riechedly Bazoer zichzelf voorbijkomen. Zijn goal tegen Feyenoord, bij Heracles – ja ook zijn volley tegen De Graafschap. Een week later zal Bazoer de prijs voor Ajax-talent van het jaar ontvangen uit handen van zijn trainer. Maar nu de échte prijzen verdeeld worden, zit hij op de bank. ‘Ga nu niet teleurgesteld zijn’, zei De Boer. ‘Wees trots.’

Bij café Masselink in Doetinchem gieten meegereisde Ajax-supporters zich rond het middaguur vol. Even verderop arriveert de Ajax-selectie bij stadion De Vijverberg, een uur en een kwartier voor aftrap. De Boer deelt handtekeningen uit, poseert voor selfies. Hij glundert als hij de beelden ziet van de schaal die uit de achterbak van KNVB-directeur Bert van Oostveen komt. Maar De Boer rekent zich „niet rijker dan ik al ben”.

Het strijdplan? De Graafschap slopen over de vleugels. Thulani Serero en Nemanja Gudelj bewaken de balans op het middenveld. Backs Mitchell Dijks en Joël Veltman komen op. „Maar je moet kantelen. Bij balverlies kom je een man tekort op het middenveld”, zegt De Boer bij Fox – naar later blijkt profetisch. „Dat moet je in de communicatie oplossen.”

Bryan Smeets

Scheidsrechter Björn Kuipers fluit om half drie voor de aftrap. De Graafschap-speler Bryan Smeets, dan nog een naam zonder faam, gaat er in duel met Davy Klaassen stevig in. Spits Vincent Vermeij is dicht bij de 1-0 voor de Superboeren, maar zijn half-volley gaat voorlangs. Dan trekt Ajax de controle naar zich toe. De goal van Amin Younes na een kwartier wordt nog afgevlagd, maar een minuut later is het alsnog 1-0 door de Duitser. Opluchting, toch wel, in de dugout bij Ajax. Vaclav Cerny mist een enorme kans op 2-0. Ajax zet aan, ook na rust. Schot Gudelj, kopbal Veltman.

Maar dan, tien minuten na rust, een uitbraak van De Graafschap. Youssef El Jebli krijgt de bal aan de zijlijn. Ajax-back Mitchell Dijks is uit positie, Nick Viergever trekt uit het centrum weg om druk te zetten. Serero loopt met z’n man Andrew Driver mee. Tot zover geen probleem.

Maar dan duikt ineens die kale Smeets op in de as van het veld. Gudelj is hem kwijt, Mike van der Hoorn dekt niet door. Joël Veltman, die zich om spits Vermeij bekommert, wijst nog naar de nummer 14 van De Graafschap. Maar het is te laat. De pass van El Jebli, de schuiver van Smeets en keeper Jasper Cillessen op het verkeerde been: 1-1. De eerste goal van Smeets in de eredivisie.

De bewuste goal van Smeets:

Koppie erbij

Alle alarmbellen gaan af. Viergever wijst met zijn vingers op de slapen: rust houden nu, koppie erbij. Maar de stress krijgt vat op de ploeg. De Boer grijpt in. Dijks eruit voor Jaïro Riedewald. Na tien minuten vergeefs aanvallen, de volgende wissel. Anwar El Ghazi erin. Onbegrip bij Arek Milik als hij na 66 minuten naar de kant moet. Topscorer met 21 goals, maar nu een goal harder nodig is dan ooit moet hij het strijdperk verlaten.

Vlakbij het stadion, aan de Oude Terborgseweg, wordt een Ajax-bus bestickerd met ‘Landskampioen 2015-16’. Maar op de bank heeft wisselspeler Lasse Schöne al snel het gevoel dat de goal niet meer valt. Net als Smeets op het veld. „Ze kunnen nog zo pompen, nog zo dominant zijn. Er gebeurde gewoon niets”, zegt ‘de beul van Ajax’ achteraf.

Een verslagen Frank de Boer. Foto Olaf Kraak/ANP

Stormram Van der Hoorn komt naar voren. Een beproefd recept, de sleutel tegen FC Utrecht een paar weken terug. Nu tekenend voor paniek en armoede. Younes soleert nog naar een kans, El Ghazi raakt de bal van dichtbij verkeerd. Dat was ’m dan. Kuipers fluit af: 1-1. PSV wint tachtig kilometer noordelijker met 3-1 van PEC Zwolle. Het is echt gebeurd: PSV kampioen, Ajax niet. El Ghazi stort ter aarde. Bazoer, negentig minuten bankzitter, smijt een scheenbeschermer door de spelerstunnel. „Dit is k** man, zoals we spelen man!” brult hij – woorden van die strekking.

Voor de kleedkamer manifesteert zich de ontgoocheling. Marc Overmars, Edwin van der Sar, Dennis Bergkamp – zittend op een bankje en een paar kisten vol bier. Grote internationals, lamgeslagen Ajacieden. Op de muur achter hen staan de vijf waarden van De Graafschap: Trots. Eerlijk. D’ran. Genieten. Samen.

De Boer staat de pers te woord en neemt daarna als eerste plaats in de spelersbus. Hij spreekt van een „boze droom”. Zo te eindigen na vijfenhalf jaar hoofdcoach bij Ajax. Die wissel van Milik? Hij vond de Pool niet goed in de wedstrijd zitten, gokte op de snelheid van El Ghazi. „Het was ons niet gegund”, zegt hij. „Dat kunnen we onszelf verwijten. We moeten dit een plek geven, maar dat zal nog wel even duren.”