Opinie

Zwarte adelaar heeft woord gehouden

Tot 2008 schond Washington het ene na het andere verdrag met indianen. President Obama nam hun rechten serieus, leerde de schrijver van de indiaan Cedric Black Eagle (de ‘pleegbroer’ van Obama).

Ontvangst op het Witte Huis van leden van de Crow-familie op 12 augustus 2009 Foto Pete Souza

De Amerikaanse overheid onderzoekt of een nieuwe oliepijpleiding door North Dakota een andere route kan krijgen. President Obama deed die toezegging na protesten van Sioux-indianen en milieuactivisten. Zij zijn bezorgd dat heilige plaatsen overhoop worden gehaald en vrezen voor vervuiling van drinkwaterbronnen. Barack Obama heeft veel voor de indianen gedaan. Ik sprak daarover met de indiaan Cedric Black Eagle. „Het was een ijskoude dag”, zo herinnert hij zich de 20ste januari van 2009, de dag dat de eerste gekleurde president van de VS werd ingehuldigd. „We reden met 18 paarden over Pennsylvania Avenue, in de inaugurele parade.”

Toeschouwers zien een groep indianen met verentooien en traditionele kleding. Cedric Black Eagle is één van de ruiters. „We zongen gebedsliederen in onze Crow-taal. Ik vergeet nooit het moment dat we langs mijn broer reden. We zwaaiden naar elkaar. Hij had beloofd ons uit te nodigen voor zijn inhuldiging als hij gekozen zou worden.” En die belofte kwam Obama na.

Tussen de menigte bevinden zich bijzondere gasten. Uit Crow Nation, een indiaans volk uit de prairies van Montana. Daar waar Sitting Bull ooit generaal Custer in de pan hakte, strekt zich nu het Crow-reservaat uit. 13.000 inwoners op een oppervlakte ter grootte van Overijssel. Het jaar daarvoor had Cedric Black Eagle senator Obama naar zijn land gehaald. Een historische gebeurtenis; nog nooit had een presidentskandidaat een indianenreservaat bezocht.

„In zijn campagne besteedde Obama veel aandacht aan de positie van achtergestelde groepen. Ook indianen, de First Americans. Ik adviseerde over het indianenbeleid.”

Geen politiek circus

Het blijft niet bij advies. Cedric en zijn ouders, de leiders Hartford en Mary Black Eagle, ontmoeten Obama diverse malen en bouwen een band op. „Toen hij een bezoek wilde brengen aan Montana”, vertelde Cedric, „stelde ik voor naar Crow Agency te komen, onze hoofdstad. Het stamhoofd wilde Obama in de stam opnemen en laten adopteren door een Crow-familie. Hij kwam bij mijn ouders uit. Die aarzelden; ze wilden geen politiek circus.” Uiteindelijk wordt Obama in een besloten ceremonie opgenomen in de familie. Volgens traditie zegent Hartford zijn adoptiefzoon door met adelaarsveren rook over hem heen te wuiven. „In de Crow-traditie, als iemand wordt geadopteerd als zoon, is hij gewoon onderdeel van de familie. Ik heb hem dus aangenomen als mijn broer.”

Hartford geeft Obama een nieuwe naam: Awe Kooda Bilaxpak Kuxshish, ‘hij die mensen over de hele wereld helpt’. Door zijn adoptie krijgt hij ook de naam waaronder hij bij indianen bekend wordt: Black Eagle. Tijdens de bijeenkomst wordt hij door zijn nieuwe ouders naar het podium begeleid. Duizenden Crow juichen hem toe. „Ik wil mijn nieuwe ouders bedanken”, zei Obama volgens Cedric. „De liefste ouders die iemand zich maar zou kunnen wensen. Ik houd van mijn nieuwe naam: Barack Black Eagle!”

Jaarlijkse topontmoetingen

Voordat de campagnetrein voort dendert, heeft zijn pleegvader nog een serieus gesprek met Obama. „Mijn vader drukte hem op het hart dat als hij president zou worden, hij alle indiaanse volken, niet alleen de Crow, zou helpen. En dat hij geregeld met alle indiaanse leiders om tafel zou gaan zitten.”

Dat laatste wordt een belofte. Obama zegt jaarlijkse topontmoetingen toe. In zijn speech erkent de presidentskandidaat ook de „tragische geschiedenis” en stelt hij dat de verdragen moeten worden nagekomen. Een cruciaal punt. Er zijn ruim 500 verdragen gesloten tussen indiaanse naties en de VS. Zonder uitzondering zijn ze geschonden door de Amerikaanse overheid. Indianen houden eraan vast omdat in die verdragen hun land en soevereiniteit zijn gegarandeerd. Het kersverse stamlid doet nóg een belofte: mocht hij gekozen worden, dan zijn zij speciale gasten op zijn inauguratie.

Ondanks de geschiedenis van gebroken beloften hebben indianen vertrouwen in deze kandidaat. Ze stemmen massaal op hem bij de presidentsverkiezingen. Swingstate Montana valt Obama toe.

Obama belt regelmatig

Hoe serieus nam Obama zijn relatie met zijn pleegouders toen hij eenmaal in het Witte Huis zat? Cedric, inmiddels 57, rond gezicht, gitzwart haar en een voor indianen atypisch snorretje, is verbaasd over die vraag. „We hebben een goede band met de familie. Mijn ouders kennen ook Michelle en de meisjes goed. Ze worden uitgenodigd bij festiviteiten op het Witte Huis. Ook bij de Democratische Conventie horen we bij de genodigden”, aldus Cedric. „Mijn vader is in 2012 overleden. Barack belde mijn moeder meteen. Dat doet hij nog steeds regelmatig. Bijvoorbeeld onlangs toen er overstromingen waren in Crow-land, belde hij om te horen hoe het gaat.”

Hoe zit het met Obama’s andere beloftes, over verdragen en topontmoetingen? Wat is de betekenis van zijn presidentschap voor de oorspronkelijke Amerikanen? „Obama heeft als president echt verandering teweeggebracht, verbinding gelegd met een vergeten bevolkingsgroep. Onze water- en landrechten kregen prioriteit.” Cedric praat met een rustige, lage stem, maar is zeer enthousiast. „We hebben een plek aan tafel in het Witte Huis.” Over wat de belangrijkste bijdrage is, hoeft Cedric niet lang na te denken:

„Veel indiaans land is door de overheid in beheer gehouden. Mismanagement heeft stammen grote schade berokkend. De rechtszaken tegen de overheid zijn nu bijna allemaal geschikt. Dat heeft Obama er doorgedrukt en daarmee zijn miljarden dollars gemoeid.”

Andere indianenleiders blijken net zo positief. Zo zegt stamhoofd James Allan: „Obama heeft meer voor de stammen gedaan dan de laatste vijf presidenten bij elkaar.” Volgens Dave Archambault II van de Standing Rock Sioux „is de verkiezing van Obama het beste dat de indianen is overkomen.” President van het National Congress of American Indians Brian Cladoosby stelt dat „de Obama-regering de beste regering ooit is voor Indian Country”. Bill John Baker, leider van de Cherokee, sluit zich daarbij aan: „Obama is de beste president ooit voor indianen.”

De wapenfeiten van zijn presidentschap zijn inderdaad indrukwekkend. Obama komt om te beginnen de belofte aan zijn pleegvader na: ieder jaar organiseert hij op het Witte Huis een conferentie met alle 560 stammen. De chiefs hebben de gelegenheid hun punten te bespreken met Obama, ministers en functionarissen. Indianen praten zelf over hun toekomst. Die aanpak maakt deel uit van een ‘government-to-government relationship’. Daarmee neemt hij indiaanse naties serieus als volken die recht hebben op zelfbeschikking. En waarmee Washington verdragen sloot die moeten worden nagekomen. Obama’s regering werkt die relatie uit in wetten. Zo wordt de jurisdictie van indiaanse rechtbanken uitgebreid naar niet-indianen voor misdrijven begaan op reservaten. Daarvoor werden indiaanse vrouwen aangerand door blanken die vervolgens straffeloos bleven. Ook voor onderwijs, noodhulp en zorg komt nieuwe wetgeving. Hetzelfde geldt internationaal. Toen in 2007 de VN Verklaring over de Rechten van Inheemse Volken werd aangenomen, stemde de VS nog tegen. Dat veranderde met het vertrek van Bush; in 2010 kondigde Obama aan dat de VS de verklaring alsnog onderschrijft.

In het Witte Huis laat hij zich bijstaan door een Senior Policy Advisor for Native American Affairs en roept hij de White House Council on Native American Affairs in het leven. Tot grote vreugde van de oorspronkelijke Amerikanen komt Obama ook zelf kijken. Geen andere president heeft zoveel bezoeken gebracht aan Indian Country. Op het inmiddels beroemde Standing Rock praten Barack en Michelle uitgebreid met Sioux-jeugd. Het leidt tot een programma waaraan zij zich allebei verbinden: Generation Indigenous neemt barrières voor jonge indianen weg, met een focus op onderwijs, leiderschapsontwikkeling en kansen op de arbeidsmarkt. Daarnaast ontwikkelt Michelle het programma ‘Let’s Move In Indian Country’, gericht op lichamelijke beweging en gezonde voeding.

Obama’s daden zijn zowel materieel als immaterieel. Zo stijgt het federale indianenbudget met ruim drie miljard dollar. Dat staat los van de miljarden aan schikkingen van de rechtszaken die Cedric noemde. Een voorbeeld van immateriële aard is dat Obama de hoogste berg van Noord-Amerika, Mount McKinley, zijn oorspronkelijke naam teruggaf: Denali, Athabaskisch voor ‘de hoge’.

Democratische presidenten hebben traditioneel meer aandacht voor indianen. Zowel JFK als Bill Clinton nodigden hen uit in het Witte Huis. Maar dat is minimaal vergeleken bij Obama. „Hij is zelf ook gekleurd”, verklaart Cedric. „Afrikaanse Amerikanen hebben heel wat te verduren, net als Inheemse Amerikanen. En hij heeft een geschiedenis als voorvechter van burgerrechten.” Misschien staat de verklaring in zijn boek Dromen van mijn vader. Hierin vraagt Obama zich af waarom zijn blanke grootouders instemden met het huwelijk van hun dochter met een Afrikaan. Begin jaren zestig was rassenscheiding heel gewoon. Zonder deze uitzonderlijke instemming zou Barack niet zijn geboren. Als hij zijn oma, die hem goeddeels opvoedde, naar de reden vroeg, wees zij op haar haakneus en gitzwarte ogen, aldus Obama. Die vormden het bewijs dat zij niet een puur Europese achtergrond, maar ook indiaans bloed had. In die zin kan Obama de indianen dankbaar zijn dat hij er is. Zo bezien heeft Barack Black Eagle zelf indiaans bloed.

Dit indiaanse sprookje lijkt voorbij. Er ging een schok door Indian Country toen Trump werd gekozen. Ook Cedric Black Eagle, die net als de meeste indianen op Hillary had gestemd, was „verbijsterd”. Trump liet zich racistisch uit over indianen, vooral toen stammen in zijn vaarwater kwamen door casino’s te openen. Tijdens de campagne kondigde Trump aan voorstander te zijn van oliepijpleidingen. Vorig jaar al had Obama na indiaans protest zijn veto uitgesproken over de Keystone XL Pipeline. En nu heeft Obama een streep gezet door de omstreden Dakota Access Pipeline die onder het land van de Standing Rock Sioux was gepland. Een belangrijk gebaar, in lijn met de rest van zijn presidentschap, maar indianen houden hun hart vast voor de toekomst.

Hoewel… Obama zei tijdens de laatste White House Tribal Nations Conference: „Zelfs als mijn termijn erop zit, zal ik aan jullie kant blijven staan.” De indianen kunnen erop rekenen dat Zwarte Adelaar ook deze belofte zal nakomen