Virtuoos musicus met kernachtige toon en breed repertoire

De Oostenrijkse cellist en dirigent Heinrich Schiff (1951-2016) was een van de grootsten van zijn generatie. Zijn toon bezat steeds een eigen, heldere warmte.

Heinrich Schiff foto kammerorchester

Al vier jaar geleden stopte hij wegens gezondheidsproblemen met de cello. Dirigeren deed hij nog wel. De Oostenrijkse cellist en dirigent Heinrich Schiff, een van de grootsten van zijn generatie, overleed in de nacht van donderdag op vrijdag in een ziekenhuis in Wenen.

Schiff zal in de eerste plaats worden herinnerd als de geweldige cellist die hij was: een musicus met een vlezige, nobele en kernachtige toon die hij intelligent wist in te zetten in maximaal uiteenlopend repertoire. Graduele wisselingen in dynamiek, subtiel kleuren met vibrato – hij kon het allemaal en zijn toon bezat steeds een eigen, heldere warmte. Mede daarom was hij ook binnen de kamermuziek een gezochte partner.

Hoor hoe hij zijn cello met grenzeloze technische beheersing laat zingen in alle toonaarden van geluk en leed in een recente (maar ongedateerde) opname op YouTube, in Beethovens Variaties op Bei Männern welche Liebe fühlen. Hoe hij speelt en tergt in Sjostakovitsj, maar wel vasthoudt aan welluidendheid. Of beluister zijn opname van Brahms’ Cellosonates: risicovol, persoonlijk en vertellend; Schiff beschikte over het hele palet.

Heinrich Schiff stamde uit een familie van musici, zijn beide ouders waren componist. Hij begon op zijn tiende met de cello, debuteerde als solist op zijn twintigste en maakte vanaf dat moment carrière over de hele wereld. Zijn spel, op de ‘Mara’-Stradivarius (1711) en de ‘Sleeping Beauty’ van Montagnana (1739) wordt geroemd om de schoonheid, techniek en intelligentie en Schiff zette zich in voor de volle breedte van het repertoire. Bachs cellosuites speelde hij geïnformeerd, en met volle, trefzekere verfijning, zijn uitvoeringen van Vivaldi en Haydn fonkelen door virtuositeit en met eigentijdse componisten als Hans Werner Henze en Wolgang Rihm werkte hij samen.

Halverwege de jaren tachtig ging Schiff zich ook op het dirigeren toeleggen; een logische keuze in het licht van zijn nieuwsgierige muzikaliteit, die hem als interpreet deed verlangen naar een repertoire breder dan dat voor cello. Ook als leraar – onder anderen van Quirine Viersen, aan wie hij zijn Strad uitleende – tekende die compromisloze toewijding hem, naast de humor die hem als mens typeerde.

Ook de aardse geneugten waren hem niet vreemd. Schiff reed rond in een witte Porsche, en bewaarde zijn instrument in een felrode cellokist.

Heinrich Schiff werd 65 jaar.