En dan staat hetzelfde interview met Asscher ineens in tien verschillende kranten

Dagbladen

Lezers zullen er misschien niet zo veel van merken, maar Nederlandse kranten delen steeds meer kopij met andere titels. “Dat is geen gezond persklimaat.”

Het interview met Lodewijk Asscher stond op 17 december in het AD.

Als redacteur van TC Tubantia kan je elke ochtend je primeur kwijt zijn. „Het is acht uur en dit is het NOS Radio 1 Journaal. Uit onderzoek van het Algemeen Dagblad blijkt dat…” Terwijl de Tubantia-redacteur nog zo zijn best had gedaan.

„Maar daar moeten we aan wennen”, zegt Rob Wissink van de redactieraad van TC Tubantia. Sinds de Persgroep in 2015 Wegener overnam, deelt de krant, net als zes andere ex-Wegener-kranten zijn artikelen met het AD. Ook primeurs. „Je moet over je schaduw heen stappen.”

De meeste lezers zullen er weinig van merken: de uitwisseling van tientallen artikelen per dag door de Nederlandse dagbladen. Weinig mensen lezen meerdere kranten. Maar het knip-en-plakwerk is grootschalig, en wordt alleen maar meer.

Ook vóór de overname, verspreidde Wegener landelijk nieuws vanuit Nijmegen naar alle titels. En tot 2013 verzorgde de Geassocieerde Persdiensten (GPD) artikelen voor een groot aantal Nederlandse en Vlaamse kranten. Wissink: „De autonomie zijn we al zeven jaar kwijt.”

PZC – en andere Wegener-titels – namen ook de vormgeving van het AD over.

Maar met de overname van Wegener nam de kopijdeling een vlucht. Sindsdien verzorgt één centrbnale redactie in Rotterdam landelijk, buitenlands en economisch nieuws voor het AD, De Gelderlander, De Stentor, Brabants Dagblad, TC Tubantia, Eindhovens Dagblad, BN DeStem en PZC. De regiotitels maken nog 50 procent van de krant zelf. Ook niet-Persgroeptitels als van NDC (Leeuwarder Courant, Friesch Dagblad, Dagblad van het Noorden) kunnen artikelen overnemen, maar tegen betaling. Zo kan het voorkomen dat een artikel van De Gelderlander bij twee miljoen mensen op de mat valt.

Nog uitzonderlijk

Je zou bijna vergeten dat vijf jaar geleden artikeldeling nog uitzonderlijk was. Behalve via de GPD publiceerden kranten amper hetzelfde. In Vlaanderen waren de kranten al veel verder. De Morgen (Persgroep) nam al economiestukken over van De Tijd (nu niet meer) en sport van Het Laatste Nieuws. Niet gek dus dat de Vlaamse Persgroep bij de overname van PCM in 2009 dat taboe doorbrak.

De Haagse redacties van Het Parool en het AD fuseerden in 2011. Het Parool neemt binnenlands AD-nieuws over, het AD cultuurnieuws van Het Parool. „Daarbij zijn scoops en eigen columnisten vanzelfsprekend uitgesloten”, zegt Parool-hoofdredacteur Ronald Ockhuysen. Wat betreft buitenlands nieuws steunt het Parool „heel erg” op Trouw. Waarom Trouw? „Zowel het AD als Trouw heeft weinig dubbellezers met Het Parool.” Zo komt het aantal overgenomen stukken op vier, vijf per dag. Ook vertaalt de krant een aantal keer per week stukken uit The New York Times.

Andere uitgevers gaan minder ver. De Vlaamse krant De Standaard, die net als NRC onder Mediahuis valt, mag 250 NRC-artikelen per jaar overnemen. „Daar betalen ze natuurlijk voor”, aldus NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch. NRC neemt amper wat terug, gemiddeld één artikel per maand. De Limburger (sinds kort ook Mediahuis) mag maximaal driehonderd NRC-stukken per jaar plaatsen.

Leeuwarder Courant (LC, 17 december) kocht het Asscher-stuk van het AD.

De Telegraaf en de regio

Telegraaf Media Groep (TMG) verschuift daarentegen richting het AD-model. De regionale HMC-kranten (Haarlems Dagblad, Noord-Hollands Dagblad, Leidsch Dagblad en Gooi- en Eemlander), onderdeel van TMG, nemen sinds twee jaar gratis veel Telegraaf-artikelen over. De HMC-redacties delen sinds eind dit jaar zelfs het kantoor met de Telegraaf.

Media-onderzoeker Piet Bakker noemt artikeluitwisseling „absoluut een trend” en een logisch gevolg van de concentratie op de dagbladenmarkt – de Persgroep heeft een aandeel van 47,4 procent, TMG 31,8. Wat merkt hij als trouwe lezer van het Noord-Hollands Dagblad? „Voorheen werden artikelen in het NHD nog ‘ont-Telegraaft’. Dan haalden ze de bijvoeglijk naamwoorden eruit en lieten de naam van de redacteur weg.” Nu ziet Bakker de regionale TMG-titels vaker meegaan in Telegraaf-campagnes. „Lees ik ineens het woord ‘staatsomroep’, als de NPO wordt bedoeld. Of een artikel over meer asfalt.”

Verliezen de regionale bladen in Nederland zo hun identiteit? „In principe klopt het natuurlijk: hoe meer uitwisseling, hoe minder pluriformiteit”, zegt John van den Oetelaar, hoofdredacteur van het Eindhovens Dagblad. „Maar wij profileerden ons niet op landelijk nieuws. Dat is iets van heel lang geleden. We kunnen het ons nu niet meer veroorloven.”

Asscher in Dagblad van het Noorden: bijna hetzelfde als in de LC.

De pluriformiteit in de regio is helemaal verdwenen, vindt Thomas Bruning, secretaris van journalistenvakbond NVJ. „Exact dezelfde tendens zie je nu bij TMG: de regionale invalshoek ga je missen. Eén mening, of één invalshoek: dat is geen gezond persklimaat.”

AD-hoofdredacteur Hans Nijenhuis vat het zo samen: „Minder pluriformiteit, meer kwaliteit. Ik heb liever één deskundig redacteur dan tien freelancers.” Op 17 december stond een interview met Lodewijk Asscher in zowel het AD, als Het Parool, de Leeuwarder Courant en de zeven regionale Persgroep-titels. Geschreven door twee AD’ers. Nijenhuis: „Zouden wij dat ook hebben gehad als we niet al die regionale titels hadden? Nou, soms niet.” Erik van Gruijthuijsen, directeur journalistiek bij de Persgroep, stelt dat ‘iconen van de streek’ altijd door lokale verslaggevers worden gedaan. „Het Eindhovens Dagblad schrijft zélf over ASML en PSV.”

Ook Het Parool nam het stuk over op 17 december, maar in eigen lay-out.

Het gevaar: verlies van eigen gezicht

Het verliezen van de identiteit is volgens Ockhuysen van Het Parool „het enige grote gevaar” van artikeldeling. „Als krant besta je bij de gratie van je eigen identiteit. Bij Het Parool is die duidelijk: een Amsterdamse krant, die landelijk en internationaal nieuws brengt.” Nieuws over Amsterdam, misdaad, zorg en Ajax schrijven ze altijd zelf, en ook de kunstredactie bewaakt Ockhuysen graag.

De Persgroep beloofde bij de overname van Wegener te investeren in regiojournalistiek. Maar tegelijkertijd werden 400 banen geschrapt, waarvan 150 op redacties. Erik van Gruijthuijsen: „Onderaan de streep is het aantal verslaggevers niet toegenomen.” Maar, zegt hij, omdat de regionale titels zich niet meer hoeven te concentreren op het maken van de landelijke pagina’s, houden ze wel meer tijd over voor de regio. Parool-hoofdredacteur Ockhuysen: „Je kunt je krachten beter bundelen.” Waarom ontsloeg hij vorig jaar dan 15 van de 82 redacteuren? „Die kwamen vooral uit de niet-schrijvende hoek. We zijn efficiënter gaan werken.”

De voorzitter van de redactieraad van De Gelderlander, Tom Ruijfrok, heeft niet méér mensen voor de regioredacties zien binnenkomen. „Maar ook niet veel minder.” Hij ziet een ander probleem: de groei van het aantal freelancers. Die vervangen vaak wegbezuinigde vaste redacteuren. De freelancer is goedkoop. Maar ze hebben niet altijd hetzelfde niveau.

Ook Vlaanderen deelt mee

TMG wil meer onderling samenwerken. Ook als het aan De Persgroep ligt, wordt in de toekomst alleen maar meer uitgewisseld. „Waar dat leidt tot efficiency en goede journalistiek, kan dat”, zegt Van Gruijthuijsen.

De Vlaamse krant De Morgen lijkt het verst. Hoofdredacteur An Goovaerts neemt „alle buitenlandstukken van de Volkskrant die ons interesseren” over. Van hun sportnieuws komt 95 procent van Het Laatste Nieuws; ze hebben nog één sportredacteur voor columns en incidentele achtergrondverhalen.

Goovaerts noemt dit noodzakelijk voor een krant met slechts 54.250 abonnees. „Het correspondentennetwerk van de Volkskrant is voor ons onbetaalbaar.” Nu maken ze de helft van de krant zelf, maar wel de helft die hen onderscheidt: politiek, cultuur en maatschappij. „We zijn sterker geworden.”