‘Klimaatverandering draagt bij aan oorlog’

Dat zei Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp op een conferentie.

De aanleiding

Twee weken geleden sprak Commandant der Strijdkrachten generaal Tom Middendorp over klimaatverandering op het door het ministerie van Buitenlandse Zaken georganiseerde Planetary Security Initiative. Hij werd na afloop geïnterviewd voor het NOS Journaal. Op de NOS-website verscheen ook een berichtje onder de kop: „Generaal Middendorp: klimaatverandering bedreigt wereldvrede.” Voor Salima Belaj (D66) aanleiding om minister Hennis (Defensie, VVD) te vragen „wanneer de Nederlandse defensiedoctrine op dat punt wordt aangepast”.

De aanleiding

Middendorp heeft geen nieuwe vijand aangewezen. Al in 2009 schreef de Adviesraad Internationale Vraagstukken: „Het ministerie van Defensie zal in de toekomst waarschijnlijk vaker worden ingezet als gevolg van klimaatverandering. [...] Bij inzet van de krijgsmacht in crisisbeheersingsoperaties geldt dat klimaatverandering een versterker van bestaande bedreigingen is.”

In 2010 concludeerde Defensie zelf in de nota Verkenningen, houvast voor de krijgsmacht van de toekomst dat klimaatverandering risico’s met zich meebrengt, zoals: bedreiging van kustgebieden door zeespiegelstijging, hulpverlening bij humanitaire rampen door extreem weer, nieuwe handelsroutes (en bijbehorende geopolitieke verhoudingen) via de Noordelijke IJszee, beschikbaar komen van onaangesproken olie- en gasreserves, zorgen over bestendigheid van het materieel bij nieuwe klimatologische omstandigheden.

Ook het Pentagon, het Amerikaanse ministerie van Defensie, ziet in zijn Climate Change Adaptation Roadmap (2014) klimaatverandering als een threat multiplier, „van infectieziektes tot terrorisme”. Een aantal gevolgen zou „nu al zichtbaar” zijn.

En, klopt het?

Wat zei Middendorp precies? In ieder geval niet ‘Klimaatverandering bedreigt wereldvrede’. Hij formuleerde minder stellig: „Ik denk dat klimaatverandering een oorzaak kan zijn van conflicten, een voedingsbodem voor extremisme kan creëren, en kan leiden tot migratiestromen.” Op de vraag of klimaatverandering leidt tot oorlog, antwoordde Middendorp: „Indirect wel, ja”, de opwarming kan bijdragen aan instabiliteit. De crux zit in het woord indirect.

Dat klopt met wat steeds meer klimaatwetenschappers zeggen. Zo schreven onderzoekers van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) in 2015 dat delen van het Midden-Oosten door temperatuurstijging (in combinatie met een toenemende luchtvochtigheid) wel eens onbewoonbaar kunnen worden – mogelijk nog deze eeuw. De voorspelling dat binnen enkele decennia de Arctische route in de zomer bevaarbaar wordt, is nauwelijks nog gewaagd.

Een artikel in Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) concludeert dat de onrust in Syrië begon na een periode van hardnekkige droogte (2006-2011), die is toe te schrijven aan een langjarige trend, kortom aan een verandering van het klimaat. Dat de droogte een fatale uitwerking had dankzij slecht beleid van het regime, en dus in combinatie met sociale, economische en politieke factoren deel uitmaakt van „een vrij giftige cocktail”, zoals minister Hennis het formuleerde in haar antwoord op de vraag van D66, doet daar niets aan af. In een ideale wereld kunnen alle landen zich wellicht aanpassen aan klimaatverandering. Maar hebben we niet juist een leger omdat de wereld niet ideaal is?

Conclusie

Ook als klimaatverandering niet de enige oorzaak van een oorlog is, kan ze daar zeker aan bijdragen. Dat de legerleiding zich daarvan rekenschap geeft, is vanzelfsprekend.

We beoordelen de stelling daarom als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt