Klaas Knot: ECB moet zo snel mogelijk stoppen met geldpers

Monetair beleid

De president van De Nederlandsche Bank roept Kamerleden op geen kritiek meer te leveren op de centrale bank.

ECB koopt steeds meer staatsschuld van eurolanden

De Europese Centrale Bank (ECB) moet zo snel mogelijk haar massale opkoopprogramma van staatsleningen afbouwen. Dit zegt Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank (DNB), in een interview met NRC. Het programma krijgt in Nederland veel kritiek, onder meer van Tweede Kamerleden. De lage rentes, die deels het gevolg van zijn het ECB-beleid, treffen pensioenfondsen, banken en spaarders.

Als eerste lid van het ECB-bestuur pleit Knot openlijk voor ‘tapering’, jargon voor het terugschroeven van de opkopen richting de nul. De Amerikaanse centrale bank deed dit eerder. „Het is duidelijk dat we die taperingfase niet lang meer kunnen uitstellen”, zegt Knot. Het woord ‘tapering’ ligt gevoelig bij beleggers, die gewend zijn geraakt aan de aanwezigheid van de ECB als grote koper op de obligatiemarkten.

Nu al staat voor 1.477 miljard euro aan leningen op de balans van de ECB, waarvan 1.204 miljard aan staatsleningen. Met de opkopen wil de ECB geld in de economie brengen en zo de zeer lage inflatie (nu 0,6 procent) aanjagen.

Op 8 december besloot het ECB-bestuur de opkopen juist met negen maanden te verlengen, tot en met eind 2017. Daarna is het voor Knot mooi geweest. Met zijn uitspraken geeft Knot het startschot voor wat komend jaar een hard gevecht wordt binnen het 25-koppige ECB-bestuur. Tot dusver was een meerderheid van het bestuur, aangevoerd door de Italiaanse ECB-president Mario Draghi, steeds voor verlenging van de opkopen.

Politieke bemoeienis

Draghi benadrukte tijdens zijn persconferentie op 8 december meermaals: „Er is geen tapering in zicht”. Klaas Knot ziet dit dus duidelijk anders. Het onderstreept de spanning in het bestuur tussen ‘duiven’ als Draghi, die een ruimhartig monetair beleid voorstaan en ‘haviken’ als Knot en zijn Duitse collega Jens Weidmann, die de rol van de centrale bank in de economie willen beperken.

In het vraaggesprek roept Knot Nederlandse Kamerleden op om geen kritiek meer te leveren op de ECB. „Het is beter dat politici geen publiek debat voeren over monetair beleid. Dat is juist gebaat bij onafhankelijkheid van de centrale bank.” In de EU-verdragen staat dat de ECB onafhankelijk is van de politiek.

Ook al zijn ze het met hem eens, Knot wijst parlementariërs als Pieter Omtzigt (CDA) terecht. Omtzigt vindt dat het kabinet naar de rechter moet stappen om de ECB-opkopen te stoppen. Ook staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD) kon het in maart dit jaar, toen het opkoopprogramma werd uitgebreid, niet laten om de ECB een veeg uit de pan te geven. „Is het voldoende als ik boos kijk?”

Levensvatbaarheid euro

Knot is somber over de slechte economische prestaties van Italië, waar de overheid vorige week besloot de derde bank van het land te nationaliseren. Hij laakt de corruptie en de bureaucratie in de derde economie van de eurozone.

Het gebrek aan hervormingen in Zuid-Europese landen zet de monetaire unie steeds verder onder druk, zegt de centrale bankier. „De bedoeling was dat de verschillen tussen de lidstaten van de muntunie kleiner zouden worden. Landen groeien nu juist verder uit elkaar. Het wordt zo steeds moeilijker om één monetair beleid te voeren”. Gevraagd naar wat dit betekent voor de levensvatbaarheid van de euro zegt Knot: „Uiteindelijk is geen enkel monetair regime bestand tegen lidstaten die hun concurrentieposities niet in de gaten wensen te houden.”

Knot erkent dat de ECB zelf ook bijdraagt aan de problemen in Italië. Sinds 2011 verleent de centrale bank ultragoedkope leningen aan banken, die ongelimiteerd geld kunnen lenen bij de ECB in Frankfurt. Ook Monte dei Paschi di Siena, de bank die nu wordt gered door de Italiaanse overheid, maakte hiervan gebruik. Daardoor voelde de bank minder druk om te saneren. Knot noemt dit een „bijwerking” van de goedkope leningen aan banken. „Inefficiënte banken worden op de been gehouden, die op hun beurt probleemleningen aan inefficiënte bedrijven telkens weer verlengen”.

Interview Knot pagina S8-9