Geld vloeit weg uit bank in Italië

Monte dei Paschi

De redding van de Italiaanse probleembank Monte dei Paschi dreigt een stuk duurder te worden én flink ingewikkeld.

in juli 2016 kwam de bank Monte dei Paschi di Siena als allerslechtste van 51 Europese banken uit de stresstest van de ECB. Foto Max Rossi / Reuters

Slecht nieuws voor de Italiaanse overheid dinsdag: de redding van probleembank Monte dei Paschi di Siena zal duurder uitvallen. De bank, de op twee na grootste van Italië, verklaarde in een persbericht dat de Europese Centrale Bank (ECB) het kapitaaltekort bij Monte dei Paschi nu hoger inschat: 8,8 miljard euro, in plaats van de 5 miljard euro, waar de bank eerst zelf vanuit ging.

Vlak voor Kerst besloot de Italiaanse staat Monte dei Paschi te nationaliseren. 20 miljard euro heeft de regering opzij gezet, niet alleen voor de bank uit Siena, maar mogelijk ook voor andere wankele banken. Daarmee is de rust allesbehalve weergekeerd. Nog een onheilspellende zin uit het persbericht: „De liquiditeitspositie van de bank heeft geleden onder een snelle verslechtering.” Dat betekent: burgers en bedrijven halen hun geld weg bij Monte dei Paschi.

1Hoeveel geld heeft Monte dei Paschi precies nodig?

Monte dei Paschi heeft zowel een tekort aan kapitaal (vermogen) als aan liquiditeit (geld dat direct kan worden uitbetaald door de bank).

Het bedrag van 5 miljard euro aan kapitaal was gebaseerd op een stresstest van de ECB in juli 2016. Monte dei Paschi kwam daar als allerslechtste uit van 51 Europese banken. Bij een slecht weer-scenario werd de vermogenspositie van de Italiaanse bank acuut negatief. Deze stresstest was gebaseerd op cijfers uit 2015. Inmiddels is 2016 bijna achter de rug en gaat het nog slechter met de bank. Volgens de Italiaanse zakenkrant Il Sole 24 ore besloot de afdeling bankentoezicht van de ECB daarom dat een kapitaaltekort van 8,8 miljard een realistischer cijfer is. De ECB, die op de achtergrond opereert, wil dit zelf niet bevestigen.

Wat betreft liquiditeit heeft Monte dei Paschi nog wel wat ruimte, maar die wordt snel kleiner. Tussen 30 november en 21 december daalde het geld dat de bank opneembaar in kas heeft, van 12,1 miljard euro naar 7,7 miljard euro.

2 Wie moet gaan betalen voor de reddingsoperatie?

Vooralsnog vooral de Italiaanse staat. De regering plant een zogeheten ‘herkapitalisatie uit voorzorg’, een uitzonderingsclausule in de recent ingevoerde EU-regels voor banken.

In principe schrijven die regels voor dat aandeelhouders en obligatiehouders moeten betalen als die bank niet meer de eigen broek kan ophouden. Maar als de financiële stabiliteit in het geding is, mag de staat tóch bijspringen, via de uitzonderingsclausule. Alleen, ook dan moeten beleggers meebetalen. Daardoor wordt de rekening voor de Italiaanse staat iets lager dan 8,8 miljard euro. Il Sole 24 Ore verwacht dat die tussen de 6 en 6,5 miljard komt te liggen.

Als het liquiditeitstekort nijpend wordt, komt algauw de Italiaanse nationale centrale bank in beeld. Die kan noodliquiditeit in Monte dei Paschi steken, net zoals de Griekse centrale bank deed bij Griekse banken in het woelige jaar 2015. De ECB moet deze noodsteun wel goedkeuren.

3 Is Monte dei Paschi eigenlijk wel solvabel?

Het hangt ervan af wat je daaronder verstaat. ‘Solvabel’ is bij banken een nogal rekbaar begrip. Voor de ECB, toezichthouder op de grote Europese banken, betekent het: voldoende kapitaalkrachtig in normale of matige omstandigheden. Volgens de ECB is Monte dei Paschi dat wel. Dat de bank is gezakt voor de ECB-stresstest, ging namelijk over een tijdelijk gat in buitengewoon slechte omstandigheden. Solvabiliteit is een voorwaarde voor de ECB om ‘herkapitalisatie uit voorzorg’ toe te staan. De ECB heeft hiervoor nu het groene licht gegeven, dus gaat uit van de solvabiliteit van de bank.

Onomstreden is dit niet. De president van de Bundesbank, de Duitse nationale centrale bank, plaatste dinsdag kritische kanttekeningen bij de hele reddingsoperatie. Een voorwaarde voor overheidssteun is dat de bank „in de kern gezond is”, zei Jens Weidmann in de krant Bild. Solvabel dus. In het geval van Monte dei Paschi is dit volgens hem twijfelachtig.

4 Wie heeft de beslissende stem in de redding van de bank?

Sinds kort vallen banken in de eurozone onder de bankenunie, het stelsel van regels dat de EU na de financiële crisis optuigde om het bankwezen steviger te maken. Monte dei Paschi is de eerste grote bank die in het nieuwe regime op de been moet worden gehouden.

Dat betekent dat de regering in Rome niet kan doen wat haar goeddunkt, zoals de Nederlandse staat in 2013 nog kon doen met SNS. Nederland kocht die bank toen voor 3,7 miljard euro. Aandeelhouders en houders van achtergestelde obligaties werden onteigend. De Italiaanse regering heeft nu, binnen de bankenunie, te maken met zowel de ECB als de Europese Commissie.

Het was de ECB die de stresstest uitvoerde en de bank dwong om vóór het einde van het jaar nieuw kapitaal aan te trekken. Dit mislukte, waarna de Italiaanse staat in actie kwam. Het was ook de ECB die dit toestond, door te bevestigen dat de solvabiliteit van de bank in orde is. En het was de ECB die het benodigde bedrag aan kapitaal ophoogde van 5 naar 8,8 miljard euro.

De Europese Commissie is eveneens machtig in dit dossier. Zij ziet toe op de correcte naleving van de richtlijn voor het redden van banken. De Commissie let onder meer op verboden staatssteun. Al maanden is Rome in gesprek met Brussel over Monte dei Paschi. De Commissie zei vrijdag welwillend te staan tegenover de herkapitalisatie, maar verklaarde ook dat ze nog moet beoordelen of de „voorwaarden” wel echt zijn vervuld.

Het maakt zowel de ECB als de Commissie vatbaar voor kritiek. Uit Italië klinkt al het geluid dat de Europese autoriteiten te streng zijn, Duitse critici vinden juist dat de Italianen met veel te veel wegkomen.