Geen conference kan het touwtje negeren

Oudejaarsconferences

Claudia de Breij en haar concurrenten komen in de zes oudejaarsconferences van 2016 uit op dezelfde onderwerpen: de terreur, de gouden doden, en Terlouws verloren tijd.

Claudia de Breij, tijdens een optreden in Utrecht Foto Hans-Peter van Velthoven

Claudia de Breij wilde al jaren een oudejaarsconference maken. En dat liet ze ook al menigmaal aan de VARA weten. „Maar eigenlijk ook een beetje met een knipoog; ik wist dat ik daarvoor lange tijd nog een te kleine naam was. De oudejaarsconference is ook niet zoiets wat je kunt krijgen door erom te vragen – zoals veel belangrijke dingen in het leven eigenlijk.”

Maar vorig jaar werd haar lange wachten dan toch beloond. Claudia de Breij en de VARA spraken af dat zij – als de eerste vrouw in deze sector – de oudejaarsconference 2016 voor haar rekening zou nemen.

Haar voorbeelden zijn divers: „Er zit in mijn achterhoofd een mengelmoes van Kan, Youp, Freek en de frisheid van Finkers van vorig jaar. Maar de gedachte ‘hoe zou Amy Schumer dit doen?’ kan me ook inspireren.”

Herman Finkers blies de oudejaarsconference nieuw leven in, met meer dan drie miljoen kijkers

Herman Finkers was vorig jaar degene die het ietwat kwakkelende genre nieuw leven in blies, met meer dan drie miljoen kijkers – een score die de voorgaande twaalf jaar niet meer was gehaald. Claudia de Breij volgt in één opzicht Finkers’ voorbeeld: in tegenstelling tot voorgaande cabaretiers speelt ze haar show op oudejaarsavond live, in het Oude Luxor Theater in Rotterdam.

„De mijne is denk ik echt een heel traditionele oudejaarsconference”, stelt ze vast, „maar ook heel erg een Claudia de Breij-voorstelling. Wel een stuk sneller, energieker dan mijn normale tempo, daar geniet ik erg van. De liedjes zijn er wel, maar korter, fragmentarischer, en het is vooral leuk dat je alle grappen die je normaal weggooit omdat ze te veel op de actualiteit zitten, nu juist kunt koesteren. Daar zit de grootste lach.”

En God heeft de stem van Cruijff

De oudejaarsconference is een VARA-traditie sinds Wim Kan in 1954 (op de radio) voor het eerst een cabaretesk jaaroverzicht maakte. Maar geen enkele omroep kan zo’n conference claimen. Zo presenteert RTL 4 dit jaar een concurrerende oudejaarsconference van Javier Guzman – niet gelijktijdig, maar twee uur eerder op de oudejaarsavond. De zender mikt op twee miljoen kijkers.

En ook Guzman kent zijn klassieken. Toen zijn show vorige donderdag werd opgenomen in theater DeLaMar in Amsterdam, vertelde hij als kind herhaaldelijk te hebben geluisterd naar de platen die ooit in hetzelfde theater van Kans oudejaarsconferences werden gemaakt. „En nu sta ik in zíjn theater de oudejaarsconference te doen!”, riep hij uit. Met oprecht ogende ontroering.

De conferences die speciaal voor tv-gebruik werden gemaakt, worden altijd ingespeeld gedurende een try-out-tournee langs de theaters. De Breij begon al in september, Guzman in oktober. Daarnaast zijn er, zoals elk jaar, ook nu weer oudejaarsconferences en aanverwante voorstellingen die zich alleen binnen de theaters laten zien.

Een blik op het totale aanbod – op tv of niet – leert in elk geval dat er onder de cabaretiers veel eenstemmigheid heerst over de staat van het land. Allemaal constateren ze dat we voornamelijk boos op elkaar zijn. Volgens alle conferences worden we beheerst door angst en achterdocht. We weten niet meer welke kant het op moet, we zien terrorisme als reëel gevaar en we hebben geen vertrouwen meer in de politici die de problemen zouden moeten oplossen.

Ook van God wordt blijkbaar weinig meer verwacht; in twee shows blijkt hij intussen de stem van Johan Cruijff te hebben aangenomen. Ook de andere gouden doden van 2016 worden overal uitgeluid.

Eén opvallend symbool figureert in de oudejaarsconferences: het touwtje uit de brievenbus dat sinds het recente DWDD-optreden van Jan Terlouw model staat voor de vreedzame tijden die we verloren zijn. Een touwtje als houvast – daar moet 2016 het volgens de cabaretiers mee doen.

Oudejaarsconference Claudia de Breij Zaterdag, NPO 1, 22.30-23.50 uur

Vijf conferences op een rij

Javier Guzman

De show

Pakkende conference in traditionele stijl over een land waar de mensen uit elkaar zijn gegroeid en geen knopen meer kunnen doorhakken.

De onderwerpen

Veel terrorisme, veel godsdienst en veel kanttekeningen bij de vraag of er een verband bestaat tussen die twee. Zelf ziet Guzman geen enkele reden om in God te geloven, en Jezus Christus maakt weinig indruk op hem: „Iemand met maar twaalf volgers. Ik heb er al veel meer.”

De moraal

Eén vraag overheerst de hele show: „Wat gaan we nou doen?” Maar een antwoord heeft Guzman niet, daar zijn volgens hem de politici voor. Al gaan die zich steeds meer gedragen als narren: „Als de narren de politiek in gaan, wat moet de hofnar dan?”

Tournee t/m 30/12. RTL4, zaterdag, 20uur.

Freek de Jonge

De show

De titel luidt: „Dit is geen oudejaarsconference”. Maar volgens de ondertitel speelt Freek de Jonge dit jaar „een klassieke eindejaarsshow”. Het eerste klopt en het tweede – in iets mindere mate – ook. De oudejaarsveteraan vertelt kluchtige verhalen over vroeger en fileert eveneens het verkiezingsprogramma van de PVV. Om over de PvdA liever te zwijgen: „Ik heb thuis geleerd dat je niet tegen een dood paard moet trappen.”

De onderwerpen

Holleeder bezongen op de melodie van Mackie Messer en Toon Hermans, Leonard Cohen en Johan Cruijff herdacht. En nee, Bob Dylan is nog niet overleden: „Maar ik ben benieuwd of hij op zijn eigen begrafenis aanwezig is.”

De moraal

„Wie de kloof wil overbruggen, moet door het dal.”

DeLaMar, Amsterdam, t/m 10/1.

Dolf Jansen

De show

Dolf Jansen, zich noemende „het scharminkelige geweten van links Nederland”, is de snelste snelspreker in dit genre. Hij zet zijn publiek aan tot het verzinnen van manieren om de verharding te verzachten en maakt intussen grappen over alles en iedereen. „Nederlandse rappers vind ik mietjes. Die hebben geen bitches, die laten de hond uit.”

De onderwerpen

Veel over de diep betreurde doden van het afgelopen jaar: David Bowie, Prince, Leonard Cohen, Mohammed Ali, Johan Cruijff. „En helaas niet Johan Derksen.”

De moraal

Dolf Jansen is grappenmaker én moralist. Hij staat stil bij Stephen Hawking die de mens ooit één unieke eigenschap toedichtte: de mens kan empathisch zijn. „Het hoeft niet, maar het kán.”

Kleine Komedie, Amsterdam, t/m 31/12

Sjaak Bral

De show

Een jubileum en een record: de Haagse conferencier Sjaak Bral speelt zijn twintigste oudejaarsshow. Onthaasting was een sleutelwoord in zijn eerste conference, zegt hij. Dat heeft dus niet geholpen. Want: „Is het gezelliger geworden in Nederland? Meer of minder?” Bral stelt vast dat zijn publiek ontredderd is. Terwijl Rutte aan branchevervaging doet: „Pleur op? Dat is míjn tekst!”

De onderwerpen

De sportzomer van 2016, de grote doden (Gods stem uit de hemel klinkt als Cruijff), de Juliana-biografie en wat al niet. Bral overleefde diverse terroristische organisaties, zegt hij, en ze hebben allemaal drieletternamen: IRA, ETA, RAF, ADO…

De moraal

„De feiten zijn de feiten niet meer.”

Diligentia, Den Haag, t/m 31/12. TV West: zaterdag, 19uur.

Het Zuidelijk Toneel

De show

De grappengroep De Orde van de Dag maakt voor de derde keer, samen met het Zuidelijk Toneel, een voorstelling die „hét alternatief voor de oudejaarsconference” heet te zijn. Tot dusver betekende dat: een bonte avond vol snel verzonnen sketches, liedjes en gedichten. Nu zetten ze zichzelf buiten spel, met een ironisch, half geïmproviseerd kerstspel. Gesitueerd op plekken waar dit jaar aanslagen werden gepleegd.

De onderwerpen

Terrorisme, dus. Maar ook de beroemde doden ontbreken niet.

De moraal

Het grote dilemma: wat doen we aan het onheil in de wereld? Niets? Is dat niet gemakzuchtig? Maar dat heeft ook een voordeel: „Iemand die gemakzuchtig is, valt geen buurlanden binnen.”

Tournee t/m 31/12

    • Henk van Gelder