Dit kleine Engelse plaatsje is een begrip in de klimaatwereld

Positief in 2016 Ashton Hayes wil het eerste klimaatneutrale dorp van Engeland worden. De gemeenschapszin is al terug.

Inwoners van Ashton Hayes hebben zonnepanelen geïnstalleerd op hun huis. Foto Paul Cooper

Zeg niet tegen bewoners van Ashton Hayes dat je van plan bent met de auto te komen. Dat druist tegen hun klimaatevangelie in. Je krijgt onmiddellijk een alternatief reisadvies aangeboden. „De trein naar Crewe. In Crewe overstappen naar Chester. In Chester de boemel naar Mouldsworth. Van daar is het nog anderhalve mijl lopen”, zegt Garry Charnock.

„We heten je van harte welkom.”

Tien jaar geleden raakte Charnock tijdens een lezing in de ban van klimaatverandering. Hij kwam op het idee zijn schaal klein te houden. Als het hem zou lukken mededorpelingen te overtuigen van Ashton Hayes het eerste klimaatneutrale dorp van Engeland te maken, zou hij trots zijn. Charnock: „Ik vroeg tien minuten spreektijd tijdens de dorpsraad, ons democratisch recht, en deed mijn verhaal. Uiteindelijk bleek iedereen enthousiast”, zegt Charnock, via Skype.

Ashton Hayes is een begrip geworden in de klimaatwereld en Charnock reist de wereld over, ditmaal naar de Verenigde Staten, om te vertellen over Ashton Hayes. „Maar ga gewoon. Iedereen zal vriendelijk tegen je zijn.”

Het VK heeft een zwaar jaar achter de rug. Het referendum over uittreden uit de EU legde breuklijnen bloot tussen stad en achterland, arm en rijk, hoog en laag opgeleid, tussen Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland. 2016 is het jaar waarin Britten voor Brexit kozen, waarin politica Jo Cox werd vermoord. 2016 is ook het jaar waarin de bewoners van Ashton Hayes, ondanks de stormen buiten, nog meer vastberaden werden hun plan door te zetten: ooit zullen ze CO2-neutraal leven.

Auto met te veel knopjes

Het is, zoals beloofd, een fraaie treinrit door het glooiende Engelse landschap en een mooie wandeling langs deftige cottages en modderige akkers waar plassen zo helder als spiegels de blauwe winterlucht weerkaatsen. Hier en daar loeit een koe. Bij de dorpsgrens staat een bord dat herinnert aan het dorpsdoel om klimaatneutraal te worden. Roy Alexander, hoogleraar Duurzaamheid aan de University of Chester, vormt het welkomstcomité.

Alexander is het wetenschappelijke fundament van het project. Hij laat zijn studenten in het dorp onderzoek uitvoeren naar energieverbruik. Hij zorgt ervoor dat bewoners per huishouden adviezen krijgen hoe zij hun energieverbruik kunnen terugdringen. Volgens Alexander hebben huishoudens in het dorp in tien jaar het energieverbruik gemiddeld met 40 procent teruggebracht.

We lopen langs een voetbalveld. Volgens Alexander is dit een van de grote successen.

„De voetbalclub wilde een nieuw onderkomen, maar had geen geld. Ze konden zich hooguit een container veroorloven. Wij hadden toen net een groot subsidiebedrag gekregen. Dat konden wij aanwenden om een duurzaam clubhuis te bouwen, met zonnepanelen en gemaakt van duurzaam hout. Het is een showroom voor wat mogelijk is en comfortabel.”

Ondanks de aandacht die Ashton Hayes krijgt, het dorp stond dit jaar als succesverhaal op de voorpagina van The New York Times, zijn de technische oplossingen die de klimaatgroep installeert niet baanbrekend. Zonnecollectoren en -cellen. Isolatie. Dubbelglas. De groep sloeg ook een paar keer mis. Ze plaatsten een windturbine maar het woei te weinig. Ze hadden een elektrische auto gekocht die bewoners gratis konden gebruiken. Dat sloeg niet aan. „Het dashboard: te veel computer en knopjes”, zegt Alexander. „Net Starship Enterprise”, aldus Charnock. Uitspraken over wanneer ze klimaatneutraal zijn ontwijken ze.

Wat maakt Ashton Hayes dan tot zo’n succes dat er van de VS en Canada tot Noorwegen interesse is?

Onze aanpak valt op omdat wij een regel hebben: politieke bemoeienis is niet toegestaan.

Charnock lacht. „Het is niet technologisch revolutionair. Onze aanpak valt op omdat wij een regel hebben: politieke bemoeienis is niet toegestaan. Wij hebben ministers uit Londen op bezoek gehad, maar zij mochten alleen luisteren. Alles wat wij doen, komt uit onszelf voort. Dat spreekt aan”, zegt hij. „Onze klimaatplannen zijn belangrijk. Maar het gevolg van ons burgeractivisme is dat de cohesie in het dorp enorm is”, zegt Alexander.

„Wij denken verder dan alleen klimaat en hebben als dorp vertrouwen dat zaken die wij serieus aanpakken, slagen.”

Zelfgemaakte taarten

Inmiddels staan we voor de Community Shop. Tot zes jaar geleden was dit een supermarkt. De supermarkt leed verlies en sloot, een voorbeeld van de leegloop van de middenstand op het Engelse platteland. Maar de klimaatgroep kwam met een plan, stak er geld in, liet dorpelingen een belang kopen en nu is de supermarkt het vrolijke middelpunt van het dorp. „Mensen zoeken hier streekproducten en zelfgemaakte taarten. Ze willen de krant kopen en praten over de voorpagina. Ze verlangen de dingen die je niet kan vinden bij Tesco’s of Sainsbury’s”, zegt manager Deb Deynam. „We hebben tientallen vrijwilligers die achter de kassa staan, de inkoop verzorgen, boodschappen rondbrengen. Zij vinden het fijn om zo met mensen in contact te komen.”

De winkel — manager Deb, vrijwilliger Bev achter de kassa en een paar klanten — zijn het eens: de gemeenschapszin die de klimaatgroep opwekte heeft ervoor gezorgd dat de beladen discussie die het afgelopen jaar in het VK gevoerd is, in Ashton Hayes minder hoog opliep en beschaafd bleef. „Iedereen wil gewoon iets moois maken van het dorp”, zegt Deynam.

De plannen voor de komende jaren liggen er al. De klimaatgroep heeft een eigen energiemaatschappij opgezet en wil ooit grond kopen, eventueel voor zonnecellen. Ook denken ze aan het bouwen van energiezuinige starterswoningen of ouderenwoningen. In 2017 richten ze hun aandacht eerst op The Golden Lion, de dorpspub die een paar jaar geleden sloot. De klimaatgroep wil het pand kopen, opknappen en bestieren als gemeenschappelijk café. Alexander:

„Dan zou Ashton Hayes weer een sociale ziel hebben.”