Opinie

Internationale realpolitik kan Nederland nog redden

Ons land bestaat bij de gratie van internationale betrekkingen, maar die zijn na Trump en Brexit veranderd. Dit zijn de vier manieren waarop we niet uitgespeeld raken in de afbrokkelende liberale orde, schrijven en .

Het licht dooft in ons deel van de wereld. Rusland mort aan de oostgrenzen van de EU en vormt nucleair een stevige dreiging. We importeren conflicten uit het Midden-Oosten en in een fors aantal EU-lidstaten waait een rechts-populistische wind. De economische crisis suddert nog door en het Verenigd Koninkrijk keert de EU de rug toe. Politiek-ideologisch staan we op een keerpunt. Trump en Brexit zijn keuzes tegen de liberale wereldorde, het frame dat ons lang welvarend en veilig hield. Wie kan de rol van VK en VS overnemen als stabilisator? Duitsland misschien, maar lijkt daar nog niet toe in staat. Frankrijk kampt met een identiteitscrisis en beschikt over onvoldoende economische macht. Een lastige, zelfs gevaarlijke positie voor Nederland. Wij staan met één been in de trans-Atlantische alliantie en met het andere in de EU. In deze afbrokkelende liberale wereldorde zullen wij ons pragmatischer moeten opstellen, in de eerste plaats om onze eigen veiligheid te waarborgen. Aangezien we beide kampen nodig hebben, doen we er goed aan een brug te vormen tussen Europa aan de ene kant en het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten aan de andere kant.

Illustratie Pavel Constantin

Wat maakt Nederland geschikt als brugland? Met de VS delen we diepe, historische banden. „Without the Netherlands there wouldn’t be a United States of America as everyone knows it now”, sprak Obama eens. Nederland stichtte New York (Nieuw-Amsterdam) en huisvestte de eerste Amerikaanse ambassade. De band met het VK gaat nog dieper. Na de Glorious Revolution besteeg Willem de Derde de Britse troon. Dit alles leidde tot overeenkomende waarden. Nederland, VK en VS zijn liberaal, democratisch en gericht op vrijhandel. Pragmatisme domineert onze besluitvorming. We zijn de derde investeerder in de Verenigde Staten en twee van onze grootste bedrijven, Shell en Unilever, zijn ook Brits bezit. Als natuurlijke bondgenoten werken we militair nauw samen.

Tegelijkertijd is Nederland een van de zes oprichters van de EU. Eén van de meest actieve en stabiele lidstaten. Een voorvechter van hervormingen ook. Nederland vond daarin altijd het VK – de Unie moest zich afzijdig houden van zaken waar ze geen waarde toevoegt. Ondertussen blijft de EU cruciaal voor onze handel en veiligheid. Nederland is dus niet zomaar een EU-lid. Als Europa, VS en het VK ieder een andere koers gaan varen, kunnen wij niet anders dan als brugland fungeren.

Stop met freeriden

Dit alles biedt een aantal voordelen. 1. Nederland wordt nóg onmisbaarder in trans-Atlantische relaties, voornamelijk in NAVO- en inlichtingenverband. We hebben dan als brugland iets substantieels in te brengen en stoppen met freeriden, wat tot meer invloed en respect leidt. 2. Nederland kan in Europees verband een sterkere bijdrage leveren aan het stabiliseren van de omringende regio’s en het beschermen van EU-grenzen. 3. Als punt 1 en 2 niet voldoende zijn – of als de EU uit elkaar valt – staat Nederland er niet alleen voor. We kunnen dan terugvallen op onze banden met VS en VK. Willen we een speler van betekenis worden, dan moeten we inzetten op vier gebieden en daar genoeg budget voor vrijmaken.

Gebied 1. Verhoog het defensiebudget naar de NAVO-norm van 2 procent vóór 2020. En investeer fors in zowel symmetrische strijdkrachten (landmacht, luchtmacht en marine) als nieuwe, asymmetrische zoals cyberwarfare. In dat laatste kan Nederland als kennisland verschil maken, zelfs een koploper worden.

Gebied 2. We moeten snel aansluiting zoeken bij de ‘five eyes’-inlichtingengemeenschap (VK, VS, CAN, AUS, NZ). Brexit zal de inbreng van de Britten geen goed doen. Dat versterkt onze inlichtingenpositie. Een strategisch voordeel.

Gebied 3. Nederland moet economisch weerbaarder worden. Afhankelijkheid van een of twee handelspartners is gevaarlijker nu globalisering en vrijhandel op hun retour zijn. Strategisch economisch beleid op cruciale sectoren (energie, bijvoorbeeld) is noodzakelijk. Dat beschermt ons tegen chantage.

Gebied 4. Nederland als koopman én dominee. Voor dat laatste hoeven we ons zeker niet te schamen. Het uitdragen van onze kernwaarden vergroot namelijk onze soft power. We gaan leiden door het goede voorbeeld te geven. Verder zijn we het land van research and development. In proeftuinen voelen we ons thuis. Niet alleen technisch (duurzaamheid, internet), maar ook sociaal-maatschappelijk in het hervormen van belangrijke instituten. Nederland als inspiratiebron voor andere liberale democratieën.

Grootmachten op drift

De Britten kozen voor Brexit, de Amerikanen voor Trump. Nu is het aan ons. Trekken we ons terug op het Europese vasteland en laten we eeuwenoude trans-Atlantische banden verwateren? Of laten we ons niet kennen en proberen we zowel Europees als ook trans-Atlantisch te blijven? Dat laatste zal Nederland beschermen als de EU verder desintegreert.

Dit gaat, zoals gezegd, niet vanzelf en daarom moeten we, resumerend, investeren in defensie, inlichtingendiensten, economische weerbaarheid en soft power. Met internationale realpolitik zal Nederland zichzelf onmisbaar maken voor Europese én trans-Atlantische partners. Doen we dat niet, dan ligt ons lot in handen van grootmachten op drift.