Hoe trumpisme het conservatisme vervangt

Tijdens de campagne was er veel conservatief verzet tegen Trump. Maar de stemmen zijn verstomd, schrijft correspondent Guus Valk in de rubriek ‘Mr. Trump goes to Washington’

Newt Gingrich bij de paneldiscussie 'De principes van trumpisme' Alex Wong/Getty Images/AFP

Er was een tijd dat Newt Gingrich klaagde over alle aandacht voor Donald Trump. Hij was de ‘media-kandidaat’, altijd goed voor hoge kijkcijfers. Terwijl Trump ook “klein en zielig” was, vond Gingrich, als hij zich weer eens opwond op Twitter. Hoewel hij Trump vanaf het begin als kanshebber zag om president te worden, was Gingrich, die zichzelf graag ziet als het conservatieve geweten van de Republikeinse Partij, sceptisch over Trumps boodschap.

Maar dat was voor 8 november, de dag dat Donald Trump de presidentsverkiezingen won. Nu denkt Newt Gingrich er heel anders over. Trump is volgens hem “geweldig”, “een man met een visie”, die de wereld het trumpisme bracht. “Een dappere, volstrekt nieuwe manier van denken.” Gingrich (73) staat voor een volle zaal op het kantoor van de conservatieve denktank Heritage Foundation. Daar is hij uitgenodigd, “als historicus”, om uit te leggen wat de ideologie achter Donald Trump is. En waarom conservatieven niet bang voor Trump moeten zijn, maar hem moeten omarmen.

Als presidentskandidaat rekende Donald Trump niet alleen af met de Democraten. Hij voerde misschien wel zijn felste strijd tegen de conservatieven in de Republikeinse Partij. In een jaar tijd verwoestte hij vrijwel alle conservatieve dogma’s. Over de verzorgingsstaat, over een kleine overheid, over sociale kwesties. Trump droeg “New Yorkse waarden” uit, zei de aartsconservatief Ted Cruz eens. Tot het einde van de verkiezingen bleven conservatieven hun twijfels houden.

Maar principes zijn lenig in dit verkiezingsjaar. Trump is er na zijn verkiezingsoverwinning in korte tijd in geslaagd de partij te verenigen. Zelfs nu het gaat over Rusland, en indirect over Amerika’s nieuwe rol in de wereld, houden de conservatieve haviken zich gedeisd.

Newt Gingrich is een goed voorbeeld van die lenigheid. Hij vergelijkt Trump met John Galt, de protagonist in de roman Atlas Shrugged van Ayn Rand. Dat boek, een afrekening met het collectivisme, vormt in veel opzichten de basis voor het Republikeinse conservatieve denken. Net als Galt kon Trump de ellende om hem heen niet aanzien, zegt Gingrich. “Maar Galt organiseerde een staking en trok zich terug in een enclave. Trump wilde president worden. Hij zegt: laten we dit land terugpakken.”

Gingrich noemt Trumps campagne “briljant”. “Alleen Abraham Lincoln kan daaraan tippen.” De massale bijeenkomsten, vaak bespot, zorgden voor media-aandacht. En met een slimme truc won Trump de ‘blauwe’ staat Wisconsin. Gingrich: “Hij voerde er geen campagne, want dat zou de Democraten alarmeren. Hij ging naar buurstaat Minnesota. De Democraten noemden dat een idioot idee, want die staat was onbereikbaar. Maar wat ze zich niet realiseerden, is dat alles in Minnesota ook in Wisconsin wordt uitgezonden. Trump heeft dat heel slim gedaan.”

Tijdens de campagne klonk het conservatieve verzet tegen Trump luider. Er was een #NeverTrump-beweging, die vooral bestond uit partij-intellectuelen. De conservatieve pers was, buiten Fox News een Breitbart, zeer kritisch. Maar de stemmen zijn verstomd. Trump heeft het conservatisme vervangen door trumpisme, en cultuurbewakers als Newt Gingrich keuren het goed.

Terwijl het conservatisme een dieptepunt beleeft, bloeit de Republikeinse partij als nooit tevoren, schrijft de conservatieve commentator Michael Gerson in The Washington Post. Alle principes waar hij in gelooft, “een kleine overheid, een rationeel, sceptisch en gematigd temperament, een geloof in een morele orde”, staan onder grote druk. Daarvoor in de plaats komt “een autoritaire beweging, apocalyptisch, gevoelig voor complottheorieën en persoonlijk misbruik, zonder moreel besef”. Dat is het trumpisme, vindt Gerson.

Een paar dagen na zijn toespraak wordt Gingrich gevraagd naar Trumps ethiek. Kan hij president worden zonder afstand te doen van zijn zakenimperium? Ja, vindt Gingrich. “We hebben nooit eerder meegemaakt dat zo’n rijk persoon in het Witte Huis terechtkomt. Traditionele regels tellen hier niet.” Mochten er wetten worden overtreden, dan heeft Gingrich ook daarvoor een oplossing: “Hij heeft alle macht. Hij kan iedereen gratie verlenen. Punt.”